Poza Rozkładem

"Saltimbanques"

2012-03-12T13:31:00.000-07:00

Kolejna, dostrzeżona w Bolonii, książka: SALTIMBANQUES. Tekst: Marie Desplechin, ilustracje Emmanuelle Houdart. I to ona przyciąga moją uwagę.

Fantasmagorie - przeszukując strony z ilustracjami Emmanuelle Houdart właśnie to słowo przychodzi mi do głowy. Razem z Marie Desplechin tworzą portrety - gabinet osobliwości, portrety barwnych artystów, gdzieś z pogranicza i marginesu. Postać "cyrkowca" - akrobaty jest motywem często eksploatowanym w sztuce, najbardziej tragiczny i poruszający - Gustave Doré, najsłynniejszy - Picasso.

Gdzie sytuują się ilustracje Emmanuelle Houdart, która jako patronów i źródła inspiracji wymienia subtelnie suurealistycznego Michaela Sowę i pełne dziwnego uroku prace Nikolaus Heidelbach (sam o sobie: I learned from Ungerer, Sendak and Gorey that there should be no limitations in children’s literature… And filth, sassiness and brutality belong there too.) Emmanuelle Houdart wśród swych inspiracji widzi i Antony Browne'a, i Sendaka, i Boscha...

"Saltimbanques" - tu fizyczność staje się spektaklem. Portrety cyrku, w których splata się obraz życia i sztuki. Pociągająca dziwność każe odczytywać znaczenia ukryte w każdej postaci, gdzie każdy ich element, dekoracja i rekwizyt ma coś znaczyć. Według Emmanuelle Houdart rysunek jest miejscem nieograniczonej wolności, a jej starania toczą się wokół tego, aby uczynić go jeszcze bardziej szalonym i jeszcze bardziej dziwnym...

Jedna z jej książek opowiada o chorych potworach ("Monstres malades" - Bologna Ragazzi Award 2005, Fiction): Wiedźma ma grypę, ogr ma niestrawność, Sinobrody ma wszy, gigant - załamanie nerwowe a diabeł ma biegunkę... Potworność i fizyczność, hybrydy, sny udziwnione do potęgi, lęki - dużo wyobraźni i humoru. Uniwersalna, groteskowa Dziwność. Tak można i o miłości:

Książka luksusowa...

2012-03-11T12:55:00.001-07:00

Książka luksusowa... Tytuł nieco prowokacyjny. Lecz przyznanie "Le secret d'Orbae" jednego z najbardziej prestiżowych wyróżnień BolognaRaggazi Award 2012 (w kategorii "Fiction") pokazuje, w jakim kierunku może zmierzać formuła "tradycyjnej" książki w wyścigu z ich wersją cyfrową.

"Le secret d'Orbae" François Place to trochę książka - obiekt, funkcjonująca w kilku płaszczyznach. Eleganckie, tajemnicze pudełko, które zaskakuje swoją zawartością: solidna teczka z "ilustracjami" przypominającymi miniatury, w których miesza się subtelny realizm i baśniowa atmosfera; mapa powieściowego świata i wreszcie książka, a właściwie dwie. "Le secret d'Orbae" to dwie powieści: "Le voyage de Cornelius", "Le Voyage de Ziyara", które pokazują dwie drogi, dotykając tego samego - podróży, poszukiwania, historii miłosnej.

"Le secret d'Orbae" François Place zaskakuje bo jej adresatem jest raczej młodzież (ew. starsze dzieci). Odbiorca, który w Polsce wg wydawców już nie wymaga "obrazków". Czytam oszałamiająco baśniowe i oniryczne "Jajko księżyca" Zofii Beszczyńskiej (Nagroda Literacka Książka Roku 2011 IBBY) i marzę, jak mogłaby wyglądać w wersji "luksusowej"...

Niestety, nie jestem w stanie docenić talentu gawędziarskiego François Place (który podobno udowodnił go także swymi wcześniejszymi książkami), ale pomimo nieznajomości francuskiego, przyjemność z obcowania formą "Le secret d'Orbae" pozostaje. Czy takie myślenia o książce-obiekcie to luksus? Czy konieczność sprostowania e-konkurencji?

Z uzasadnienia Jury BolognaRagazzi Award:

Francois Place exhibits the skills of an expert cartographer and consummate storyteller. He combines the joy of storytelling with exquisitely crafted visuals in two parallel stories of journeys that lie somewhere between truth and fiction. The ineffable delicacy of the illustrations puts Le secret d’Orbae in the category of fiction that describes - as if part of a dream world – the ardour, hopes and world vision of all great voyagers since time began. But this is not just an account of anthropological and geographical exploration. Imagination and fantasy are very much part of this gripping tale. The deliberately muted tones of the illustrations also allude to a “vision of the world” where elegance has pride of place. The maps of the fictional countries visited give substance to an imaginary world. Not only a delight to the eye, places and patterns contribute to the knowledge adventure brings and a comforting awareness of human achievement.

Wielkie czyny...

2012-02-23T05:18:00.000-08:00

Czytaliśmy tę książkę niedawno, przypomniał mi o niej Dzień Języka Ojczystego. Dlaczego, skoro opowiada o Afryce?

Po głośnej lekturze pierwszej strony "Wielkich czynów szympansa Bajbuna Mądrego" pomyślałam sobie, że dzieci odpuszczą, wybiorą inną książkę. Po kolejnej kartce - byłam przekonana, że zrezygnuję JA(!). Z objawami ślinotoku na widok zawiłości zdań złożonych, z poplątanym językiem próbującym odnaleźć się wśród dawno nie widzianego nagromadzenia ilości takich części zdania (i mowy), z zadyszką wywołaną niedzisiejszą składnią... Przecież TAK już nikt nie pisze! Pełna byłam najgorszych przeczuć, pamiętając o felietony o języku obowiązujących lektur szkolnych oraz efekcie traumy, jaką wywołują w dzieciach.
Rzekomo. Okazuje się jednak, że polszczyzna sprzed 75 lat jest jednak do strawienia. I co więcej - do polubienia. Nie było mowy o odłożeniu książki Kamila Giżyckiego. Co więcej - o łaskę błagały moje narządy mowy, odwykłe od głośnej lektury takich tekstów.

"Wielkie czyny szympansa Bajbuna Mądrego" Kamila Giżyckiego to jedna z książek, które napisał już po II wojnie światowej i powrocie do Polski. Zbiór kilkunastu opowiadań, krążących wokół Afryki i zakorzenionych w dziecięcej głowie pytań: dlaczego? jak? a po co?

To książka zanurzona w baśniowej aurze, próbująca objaśnić, na wzór mitologii świata zwierzęcego, sposób funkcjonowania krainy dzikiej i niezadeptanej przez cywilizację. Giżycki przybliża dziecku surowe i bezwzględne prawa natury, w baśniowy sposób interpretuje relacje w świecie zwierząt. Opowiada jak lew został królem, dlaczego żyrafa ma długą szyję i hiena płacze po nocach. Relacjonuje jak to się stało, że ichneumom niszczy węże, struś nie lata, a jeżozwierz zamiast sierści ma kolce.

Dzieci pokochały ten baśniowy sposób objaśniania odległej krainy, rządzonej przez potężnego króla, lwa Sambę Mocnego. Zafascynowane egzotyką dały się oczarować tej jasnej i uporządkowanej wizji świata, w której funkcjonują proste i sprawiedliwe reguły. Tak to w baśniach bywa...

Kamil Giżycki, którego bogate życie stało się niewyczerpaną pożywką i inspiracją literacką, podsuwa jednak coś jeszcze. "Murzyńskie legendy" (o ten fragment skrócony jest podtytuł "Wielkich czynów szympansa Bajbuna Mądrego" w edycji "Kolekcja Polityki") objaśniają świat zwierząt, przekazując jednocześnie dyskretnie sugestie na temat świata ludzkiego: władzy, zależności, "łańcucha pokarmowego" i "sprawiedliwości"... Dziś nazywa się to "kompetencje społeczne". A ich nabywanie to zadanie stawiane nawet przed przedszkolakiem.

Cieszę się, że trafiliśmy na tę książkę (i fascynującą postać Kamila Giżyckiego - jedynie tutaj znalazłam biografię i wydane książki). Choć cała seria "Kolekcja Polityki" wydana jest dość zgrzebnie, odświeżyła "Wielkie czyny szympansa Bajbuna Mądrego" (są nawet ilustracje - grafiki Anity Głowińskiej). I - przede wszystkim - dała szansę na dotarcie do tej książki. Do książki Kamila Giżyckiego, który jak jego narrator Bolombo - wraca do swej rodzimej "wioski" i zostaje najsłynniejszym gawędziarzem. Przekazuje oprócz opowieści i język, którym opowiada. W egzotycznej scenerii objaśnia dzieciom świat.

"Wielkie czyny szympansa Bajbuna Mądrego, nadwornego doradcy króla jegomości lwa Samby Mocnego" Kamil Giżycki, il. Anita Głowińska. Wydawca kolekcji "CAŁA POLSKA CZYTA DZIECIOM" POLITYKA Spółdzienia Pracy, Warszawa.

Słowostwory

2012-02-22T03:57:00.000-08:00

Wprawdzie Dzień Języka Ojczystego był wczoraj, 21 lutego, ale oczarowały mnie

pełne uroku filmiki promujące "słowostwory" :)
Przy okazji 6-latek rozczula mnie swoim "jednakże" :)

Momo

2012-02-14T05:47:00.000-08:00

Czy jutro jest ważniejsze niż dziś?

Pełne pretensji pytanie 6-latka do matki gotującej obiad...

"Momo albo osobliwa historia o złodziejach czasu i dziewczynce, która odzyskała dla ludzi skradziony im czas" Michaela Ende wydana dwa lata temu przez Znak, w nowym tłumaczeniu Ryszarda Wojnakowskiego. "Momo czyli osobliwa historia o złodziejach czasu i o dziecku, które zwróciło ludziom skradziony im czas" przywrócona pamięci w kolekcji "Cała Polska czyta dzieciom" wydanej przez "Politykę", w tłumaczeniu Teresy Jętkiewicz. "Momo" w łódzkim teatrze Pinokio: reżyseria Daria Kopiec, choreografia Jacek Owczarek (Pracowania Fizyczna), muzyka SzaZa...

Świetny tekst, różne realizacje...

"Momo" wydane przez Znak to część szlachetnie przygotowanej serii poświęconej Michaelowi Ende. Z ilustracjami autora, w tłumaczeniu Ryszarda Wojnakowskiego (zasłużonego dla przekładu literatury niemieckiej, wyróżnionego m.in. Nagrodą im. Karla Dedeciusa).
"Momo" wydane przez "Politykę" wygląda bardziej zgrzebnie, pozbawione ilustracji. Obawiałam się też o skróty w tekście (bywało, że seria "Cała Polska czyta dzieciom" zawierała fragmenty).

Największe różnice widać jednak w tłumaczeniu - już na etapie podtytułu, który w znaczący sposób się różni. Czy Momo bardziej odzyskała dla ludzi czy też zwróciła ludziom stracony czas?
"Momo" to zadziwiająca swą siłą baśń o czasie. Zadziwiająca także nowoczesnością i aktualnością. Główna bohaterka przypomina nieco - dziką stroną swej natury i fantazją - Pipi, jest to jednak Pipi okaleczona przez "współczesność". Momo jest uciekinierką z sierocińca, obdarzoną wyjątkową zdolnością słuchania ludzi i wyznaczoną do roli ratowania ludzkości przed zarazą, za którą odpowiedzialni się Szarzy Panowie.
Agenci Kasy Oszczędności Czasu wiedzą najlepiej, ile warta jest każda sekunda życia i mają swoje plany co do czasu ludzi. Robią wszystko, aby ich Propagandowe hasła:

OSZCZĘDZONY CZAS JEST DWA RAZY WIĘCEJ WART!
OSZCZĘDZAJĄCYM CZAS WIEDZIE SIĘ LEPIEJ
DO OSZCZĘDZAJĄCYCH CZAS NALEŻY PRZYSZŁOŚĆ
ZRÓB COŚ WIĘCEJ ZE SWEGO ŻYCIA - OSZCZĘDZAJ CZAS!
tłum.Teresy Jętkiewicz

ZAOSZCZĘDZONY CZAS MA PODWÓJNĄ WARTOŚĆ!
OSZCZĘDZACZOM CZASU WIEDZIE SIĘ LEPIEJ
DO OSZCZĘDZACZY CZASU NALEŻY PRZYSZŁOŚĆ!
MIEJ COŚ WIĘCEJ ZE SWEGO ŻYCIA - OSZCZĘDZAJ CZAS!
tłum.Ryszarda Wojnakowskiego

stały się prawdą i sensem życia mieszkańców wielkiego miasta. I tak się dzieje. Wszelkie zbędne czynności jak zabawa z dziećmi, opieka nad innymi, rozmaite przyjemności zostały wyeliminowane. Nikt nie ma czasu...
Posiłki są spożywane na stojąco, w fast foodzie, który do niedawna był małą, rodzinną restauracją. Dzieci zostały przegnane z ulic i podwórek do pożytecznych zajęć. Mają piękne zabawki, które bawią się za nie. A dorośli mają bliżej nie określoną przyszłość, w której wykorzystają zaoszczędzany czas. Przynajmniej tak twierdzą Szarzy Panowie.
Nie będę streszczać całej baśni, to tropów do odszyfrowania jest tutaj wiele. Momo, to "dziwne dziecko", pochodzące gdzieś z marginesu świata dotyka istoty czasu. Bo baśń Ende stara się zgłębić i tę tajemnicę. Pojawia się mistrz Hora, małomówna i żyjąca poza czasem żółwica Kasjopeja, pojawiają się metaforyczne i wieloznaczne zagadki i wielkie zadanie dla Momo.

Tropiąc różnice w tłumaczeniu Teresy Jętkiewicz i Ryszarda Wojnakowskiego ma się wrażenie, że pierwszy przekład - bardziej dosłowny, czasem nieporadny, lekko przykurzony gubi gdzieś grę, która o wiele częściej rozgrywa się w przekładzie Wojnakowskiego. Choć i on zaskoczył mnie, wprowadzając do tekstu regionalizm ("szlangla" - czy ktoś wie, co to jest?), czy specyficzne neologizmy (np. przywoływani "Oszczędzacze").

Mniej bądź bardziej subtelnych różnic jest sporo. "Momo" jest takim tekstem, który może stać się punktem wyjścia do snucia różnych opowieści - o czasie, o wolności, o związkach międzyludzkich, o współczesności i o tym, czy "jutro jest ważniejsze niż dziś"...

Może wyjść z tego multimedialny performance

całkiem tradycyjny film fabularny czy animacja, a nawet widowisko plenerowe:

Dlatego z niecierpliwością czekałam na realizację "Momo" w Pinokiu. Współudział tancerzy z Pracowni Fizycznej (choreografia Jacka Owczarka), duże lalki animowane przez trzy osoby: aktora i tancerzy, muzyka "alternatywnego duetu" SzaZa wszystko to wyglądało bardzo zachęcająco. Niestety, wyszedł z tego mało czytelny kalejdoskop atrakcyjnych wizualnie scen, które nie wiadomo do czego zmierzają. Reżyserka wprowadzała postać mamy Momo (co wydaje mi się zaprzeczać idei postaci Endego), która miała motywować dziewczynkę do działania. Fakt, że było to potrzebne, bo zamiast mistrza - przewodnika (Hory) mamy dziadka (z zaświatów?!), który średnio wierzy w moc dziecka...
Z Bepa Zamiatacza Ulic i Gigiego powstała jedna postać (przy której reżyserka zdecydowanie przeszarżowała w scenie "przesłuchania" inspirowanej filmami grozy klasy "B"). W sumie największą furorę zrobiła postać lalki, którą Szarzy próbowali przekupić Momo. Obawiam się jednak, że zawiłości relacji Agenta i Lalki, obrazującej pewien typ współczesnej kobiety są mocno nieczytelne dla dzieci, nawet 9-letnich.
Jak na ironię, choć spektakl nie miał wiele wspólnego ze swym książkowym pierwowzorem, jako podsumowanie cisną mi się tytuły rozdziałów opowieści Michaela Ende: Kiedy się patrzy przed siebie, nie patrząc wstecz... Rachunek jest błędny, ale wynik się zgadza... Za dużo jedzenia i za mało odpowiedzi...
Czyż "Momo" nie jest uniwersalne?

11 lutego świetnie zapowiadająca się premiera "Momo"
Do tego baśń Endego

y recuerda... //i pamiętaj...

2012-02-11T01:55:00.000-08:00

Czerwony Kapturek to chyba jeden z najtrwalszych baśniowych toposów. Przetwarzany, omawiany, banalizowany, pojawiający się w przeróżnych kontekstach... Wciąż (co mnie zaskakuje) robiący duże wrażenie na dzieciach.
"y recuerda..." Czerwony Kapturek oczami Juanjo G. Oller, twórcy małego hiszpańskiego wydawnictwa milimbo.

y recuerda...// i pamiętaj to cytat słów matki Czerwonego Kapturka, która wypuszcza go w samotną drogę do chorej babci. W świetnym tłumaczeniu "Baśni braci Grimm" Elizy Pleciul-Karmińskiej matka daje dziecko prawo, o którym pisał też Korczak - prawo do wolności i odpowiedzialności, nierozerwalnie związanych ze sobą. I to, co niektórych tak bulwersuje - "prawo do śmierci". Czerwony Kapturek nie ma smyczy (telefonu Komórkowego, nadajnik GPS wszytego w ubranie) - dostaje tylko wskazówki (i pamiętaj...). Wyrusza w podróż - własną ścieżką.

W interpretacji Juanjo G. Oller nie ma tego, co tak przykuło moją uwagę w nowym tłumaczeniu Grimmów - zamiast partnerskiego podania ręki jest pouczający palec, zachwiane proporcje pomiędzy matką i Czerwonym Kapturkiem - inna perspektywa każdej z nich.

y recuerda.. to graficzna, operująca prostymi liniami i znaczącym zestawieniem kolorów interpretacja, która staje się fabułą tchnącą atmosferą grozy. Czerwony Kapturek w finale to mały punkcik w skomplikowanym świecie pełnym niebezpieczeństw. y recuerda.. operuje czystym obrazem, nie padają żadne słowa. Szkopuł w tym, co kto wyczyta w tym stopniowalnym napięciu, klęczącym Kapturku, figurze babci, w postaci myśliwego, wkraczającego do domu jak na dobrym horrorze...
I błyskotliwy finał, igrający ze zbiorowym wyobrażeniem oczywistości "żyły długo i szczęśliwie"...

Na stronie milimbo więcej błyskotliwych książek. Oprócz interpretacji "Czerwonego Kapturka" jest także "Jaś i Małgosia" i kalendarz na 2012 rok, w którym 12 ilustratorów (wśród nich dwójka Polaków: Aleksandra Niepsuj i malarz - Robert Czajka!) zostało poproszonych o interpretacji wątków baśniowych, historii dzieciństwa i ich symboliki.
A co dla Ciebie znaczy wolność dana Czerwonemu Kapturkowi?

"y recuerda" Juanjo G. Oller. Wydawnictwo Milimbo.

Jest taka historia...

2012-02-10T05:29:00.000-08:00

Jest taka historia, którą zdecydowanie lepiej się czyta niż ogląda... I to własnie ta historia. To moje pierwsze wrażenie po lekturze nowej książki wydawnictwa Literatura, poświęconej Januszowi Korczakowi.

Czekałam na tę książkę z lekką niecierpliwością. Wiadomo, że po ogłoszeniu roku 2012 Rokiem Korczaka, na rynku obserwować będzie można sporo różnych "korczakowskich" realizacji. Beata Ostrowicka jest dość sprawną pisarką, której utwory trafią w zapotrzebowanie przedszkolaków i dzieci kilkuletnich (ten wycinek jej twórczości mamy "przetestowany"), wydawnictwo Literatura ma zaś określoną wizję jak książka dla dzieci powinna wyglądać. Co z tego wyniknęło?

Jest taka historia, którą słyszałem już wiele razy. To pierwsze zdanie opowieści, którą snuje Jasiek, 9-latek. Choroba i konieczność leżenia w łóżku, opiekująca się nim prababcia jest pretekstem do przypomnienia jej opowieści. Jasiek słyszał ją już kilka razy (co ma uzasadniać niektóre zwroty włożone w usta 9-latka), powtarza ją, a w trudniejszych momentach włącza się prababcia Frania. To z grubsza rys konstrukcyjny, na którym opiera się historia Domu Sierot przy ul. Krochmalnej i opowieść o pojawiającej się postaci Janusza Korczaka.

Historia prababci Frani - sieroty staje się sposobem na wprowadzenie kilkuletnich czytelników w świat, w którym mają poznać idee autora "Króla Maciusia I". Z naiwnej, dziecięcej perspektywy widzimy budynek sierocińca, a także postać Panadoktora (tak dzieci nazywają Korczaka) i Stefy Wilczyńskiej. Może stąd to rażące mnie i upraszczające ujęcie ich postaci?

A więc Korczak staje się "tatą", który wędruje nocą po sypialniach, uspokaja i budzi tych, którzy mogą się zmoczyć... Rozumiem, że to w jakiś sposób ma ułatwić dzieciom zrozumienie sytuacji, ale z drugiej strony - naiwność narracji Jaśka zostaje przełamana kilkakrotnie włożeniem mu w usta zdań typu: To był raczej dom niż "placówka opiekuńcza".

Moim dzieciom nie przeszkadzało to w lekturze, mnie jednak razi widoczna niekiedy niekonsekwencja konwencji i pewne uproszczenia.

Czyta się tę książkę wartko i płynnie. Jasiek przenosi się "w czasie" i dzięki wplatanym opowieścią prababci - razem z nim "zwiedzamy" Dom Sierot. To za jego pośrednictwem i małej Frani poznajemy reguły, które wprowadził Korczak: obowiązki i prace (dyżury), w których każde dziecko brało udział, skrzynkę na listy, prośby i petycje; zeszyt dla tych, którzy chcieli się bić...

Jest tutaj humor i ciepło, "anegdoty" bliskie życiu dzieci, bo i Jasiek przekłada wszystk,o co słyszy o Panudoktorze na swoje doświadczenia. Tylko po co do tej prostej, urokliwej opowieści dodawać już natrętnie dydaktyczne hasła: Korczak - "przyjaciel dzieci", "przyjaciel niedorosłych ludzi", "dorosły z duszą dziecka", "twórca nowoczesnych koncepcji wychowawczych", "organizator wzorcowych placówek opiekuńczych"?!

To babcia recytuje te epitety, a Jasiek powtarza i "układa sobie w głowie". Zgrzyta mi to i przypomina powieści produkcyjne okraszone duchem socrealizmu.

Patrząc na 6-latka i 4-latkę widzę, że bardziej wartościowe jest ta opowieść, którą mogą przełożyć na swoje życie - konieczność spisywania umowy w przypadku dziecięcych wymian (żeby uniknąć nieporozumień), sąd koleżeński (bo Michał i Tymek mnie zaczepiali i śmiali się ze mnie...), możliwość pisania do gazetki o wydarzeniach ważnych dla dzieci (a nie tego, co za istotne uznają dorośli)...

Oprócz faktów z Domu Sierot narracja przypomina o książkach, które stworzył Janusz Korczak (i dla dzieci - z biblioteki Jaśka, i dla dorosłych - z biblioteki babci Frani) i o jego prawdziwym nazwisku, a także o wszystkim, czym Pandoktor się zajmował. Ciekawe jest to, że opowieść o praktyce i prowadzeniu Domu Sierot zmierza do pokazania go jako autora audycji, odczytów, bohatera artykułów... Zmierza także do tego, czego obawiają się dorośli mówiąc o Januszu Korczaku - do okrucieństwa wojny, getta i ostatniego marszu na Umschlagplatz.

Napisałam, że książkę Beaty Ostrowickiej lepiej się czyta niż ogląda... I muszę się z tego wytłumaczyć: "Jest taka historia" jest kiepsko wydane (marny papier), razi mnie feeria pomysłów na naiwne ilustracje Joli Richter-Magnuszewskiej i brak koncepcji edytorskiej, jak to wszystko poskładać. Rażą mnie pojawiające się uproszczenia. Ciekawym zabiegiem jest pokazanie getta za murem z drutem kolczastym, z jednym domem, wyróżniającym się "niebiańsko rozmarzonymi" oknami. Jednak nie jest to estetyka, którą ja sobie cenię. Za dużo, za dosłownie, za banalnie...

"Jest taka historia" jest jednak książką potrzebną. Bo przybliża dzieciom postać Janusza Korczaka. Bo tacy Jaśkowie i takie "prababcie Franie" żyją w realnym świecie. A obok jest mnóstwo miejsc, które były świadkami historii. Jeśli zechcemy posłuchać, znajdą się Ci, którzy zechcą opowiedzieć. Banalne?

Dziękuję wydawnictwo Literatura za udostępnienie książki.

"Jest taka historia. Opowieść o Januszu Korczaku" Beata Ostrowicka, il. Jola Richter-Magnuszewska. Wydawnictwo Literatura, Łódź 2012.

Gdzie jest moja córka?

2012-01-27T12:10:00.000-08:00

Choć mam tę książkę od jakiegoś czasu, próbuję rozwikłać jej tajemnicę. Moja córka, podobnie jak ta książka ma także swoje różne oblicza. Nie każdemu dane jest je zobaczyć. Zastanawiam się ile ja mogę zobaczyć w tej książce, co z niej zrozumiem, a ile wyczyta z niej ktoś inny?

Najnowsza książka Iwony Chmielewskiej, z Korei. "Gdzie jest moja córka?".

"Gdzie jest moja córka" to książka, o której trudno pisać. Żeby ją zrozumieć, trzeba ją obejrzeć - zobaczyć koncept, na którym jest zbudowana. Patchworkowe, kolażowe ilustracje i na odwrocie - kolejnej karcie, ich druga strona. Oblicze frontowe, "reprezentacyjne" i tuż za nim - widoczne ściegi i podszewka. Elementy ukryte i niewidoczne dla tych, którzy widzą tylko powierzchownie, patrzą jednostronnie.Ten sam pozostaje jedynie zarys kształtu, forma, w którą ubieramy świat...

Moja córka lubi się chować, jak ślimak do swojej muszli

Wtedy trudno jest mi ją znaleźć.

Moja córka jest radosna jak ptak,

Ale czasem jest smutna jak foka.

Moja córka jest spokojna jak królik,

ale bywa gwałtowna jak krokodyl.

(...)

Cała książka budowana na zasadzie patchworkowego, wyszywanego obrazu (i jego "drugiej strony") oraz nawiązujących do nich zwierzęcych porównań jest próbą opisania natury córki, dziecka. Długo zastanawiałam się dlaczego Iwona Chmielewska użyła takich, a nie innych porównań. Czasem są to skojarzenia, których umocowania trudno szukać w zwyczajach językowych czy kodzie kulturowym. Zwierzęta, które mnie nie przyszłyby do głowy jako znaki mające oddać cechy charakteru.

Ale potem przyszło mi do głowy, że kolejne karty i czasem zaskakujące - biegunowe porównania toczą się w obrębie domu. Kolejne cechy dziecka opisywane są z perspektywy sprzętów domowych (zwierzęta wyłaniają się zza nich, spod nich, tkwią na nich lub tuż obok). To taka domowa wersja gry w chowanego. I w każdym domu będzie ona wyglądała nieco inaczej. Gdzie indziej szukamy naszych dzieci, inaczej o nich myślimy, innym językiem się posługujemy rozmawiając z nimi i mówiąc o nich...

"Gdzie jest moja córka" trochę właśnie o tym jest - jak patrzymy na nasze dziecko, ile w nim widzimy. Ale jest jeszcze o czymś: Ile może ukrywać się za "formą" powierzchownie widzianą? Jak bardzo rządzą nami schematy, którymi postrzegamy świat? W książce Iwony Chmielewskiej porządek zostaje odwrócony - główna bohaterka, poszukiwana i opisywana przez całą książkę pojawia się dopiero na końcu. Najpierw poznajemy jej "podszewkę", a dopiero potem widzimy to, co stanowiłoby jej istotę, gdybyśmy zetknęli się z nią oko w oko już na początku.

Moja córka na zewnątrz jest twarda

A wewnątrz delikatna i miękka. I lubi się chować.

Moja córka

jest dla mnie wszystkim.

Chciałabym w tym momencie zakończyć, bo efekt, który potrafi wywołać koncept książek Iwony Chmielewskiej lubi pauzę i czas na smakowanie zaskoczenia, jego bogactwa znaczeń. Ale ważne jest coś jeszcze, co dodaje kolejny wymiar tej opowieści: epilog dodany przez autorkę na ostatniej stronie.

Biała organza i wszystkie szmatki, z których uszyta jest ta książka zostały kupione w różnych, bardzo popularnych w Polsce sklepach z używaną odzieżą z zachodniej Europy.

Organza wisiała nie wiadomo gdzie jako firana. Kawałki męskich gatek, poszewek na poduszki, zasłonek, chustek, pidżam, wielkich spódnic i dziewczyńskich sukienek, które ktoś, nie wiadomo kto i gdzieś, nie wiadomo gdzie używał, zostały zszyte w tej książce w jedną całość.

Wierzę, że w tych szmatkach w jakiś sposób zapisane są przeżycia i zawarta jest energia ludzi,

którzy je kiedyś używali.

Tak, to truizm: każdy z nas ma "formę" (przyszywaną nam "gębę" także w kontekście ubrań, które są wizytówką/przebraniem/kostiumem), przez pryzmat której jest postrzegany i "podszewkę", którą czasem trudno dostrzec. Skorupę i miękką stronę, czego symbolem jest ślimak pojawiający się na okładce. Ale ten sam ślimak jest symbolem czegoś jeszcze - w naszym przedszkolu ma przypominać, że każdy ma swoje własne tempo. I to "ślimaczenie się" to może czas na to, aby zajrzeć pod podszewkę oczywistości... "Gdzie jest moja córka?" pięknie o tym opowiada.

"Gdzie jest moja córka?" Iwona Chmielewska. Wydawnictwo Nonjang, Seul, Korea, 2011.

Wszystko gra

2012-01-26T09:17:00.000-08:00

Miałam o tej książce napisać daawno temu. I czuję wyrzuty, że jeszcze tego nie zrobiłam - bo to świetnie zapowiadający się początek serii z kręgu książek, których u nas mało, za mało. W tej książce wszystko gra!

Z założenia jest to początek serii edukacyjnej. O muzyce. Wydaje ją "Wytwórnia". Wiadomo więc, że nie ma co się spodziewać spolegliwej wizji hołdującej klasycznym wizjom "jak powinna wyglądać książka edukacyjna dla dzieci".

"Wszystko gra" to wielkie zaproszenie do świata muzyki. Do wizyty w filharmonii. Do uczestnictwa w koncercie. Do przekonania się, jak bajkowa opowieść i fantastyczna zabawa w przekładanie dźwięków na język grafiki ma się do rzeczywistości...

Cała ta książka jest opowieścią - na wyklejce mamy publiczność, która na początku znudzona i drzemiąca, na końcu daje wyraz swym emocjom. Mamy puste karty, które bielą (i potem znaczącymi kolorami) budują świat, w którym pojawiają się dźwięki.

Mamy kolejne instrumenty, które uczestnicząc w zbiorowej dyskusji (kłótni?) - prezentują swoje cechy, opowiadają o funkcjach, które mogą pełnić, stroszą piórka i czarują. To preludium - gdzie w ramach rozgrzewki dane jest zaprezentować się kilku instrumentom. Moje dzieci oczarowane są tym, co robi z kolorem i kreską Marta Ignerska. Ja jeszcze bardziej zachwycam się całą jej koncepcją graficzną oddania dźwięków różnych instrumentów (m.in. fletu, fagotu, trąbki, puzonu, kotłów...), ich przekomarzania się (moment strojenia instrumentów tuż przed koncertem) i momentu, kiedy na salę wchodzi dyrygent...

Dwa fluorescencyjne kolory, biel i czerń, charakterystyczna kreska Ignerskiej i ton jej prac inspirowanych kubizmem usuwają w cień tekst. Opowieść do "czytania" staje się tylko tłem dla tego, co widać na kartach książki. Obezwładnia siła i prostota pomysłu jak pokazać rolę dyrygenta, ideę orkiestry i różny charakter występujących w niej instrumentów. Nie jest to książka autorska Marty Ignerskiej, ale mam poczucie, że to ona buduje sukces tej książki. W jej koncepcji graficznej to obraz staje się tekstem. I przemawia z dużą siłą - każe poderwać się i poszukać tych dźwięków, zobaczyć je i usłyszeć. "Wszystko gra" to nie tylko książka "edukacyjna", to książka zagrzewająca do edukacji!

"Wszystko gra" Anna Czerwińska-Rydel, Marta Ignerska. Wydawnictwo Wytwórnia, 2011.

W przygotowaniu w wydawnictwie Wytwórnia kolejne tomy serii: "Co tu jest grane" Anny Czerwińskiej-Rydel (tekst), Katarzyny Boguckiej (ilustracje) i Anny Niemierko (op.graficzne) oraz "Co słychać?" Anny Czerwińskiej-Rydel (tekst) i Moniki Hanulak (ilustracje).

Mój dom

2012-01-24T13:13:00.000-08:00

To nie jest, ani nie będzie oprowadzanie po domostwie. To raczej zbiór osobliwości, żart i dowcip, wycieczka za każdym razem przebiegająca innym szlakiem. "Mój dom" Delphine Durand - czy także i "nasz"?

Przyniosłam dziś "Mój dom" dzieciom, a ponieważ były już na etapie zaawansowanej zabawy w tzw. "piwnicę" nie było innego wyjścia jak odgrzebać sobie kawałek wolnej przestrzeni na dywanie i zasiąść do śledzenia tego, co w "Moim domu" istotne. Bynajmniej nie jest to porządek...

Czym "Mój dom" może Was zaskoczyć? Bynajmniej nie formatem (skromny! 20x20 cm), linearną opowieścią z fabułą czy tajemniczą historią. Bo taką może sugerować okładka, na której widnieje osamotniony na pustkowiu skromny, mały domeczek. A "Mój dom" to żart, kpina, absurdalna wyliczanka, przypominająca dziecięce licytowanie się "kto ma więcej/lepiej/dziwniej/mocniej/wyżej". Trudno nawet opowiedzieć o co właściwie chodzi, bo "sens" to idea daleka od konceptu autorki. Nie jest to też książka na tradycyjne czytanie - to właściwie pozycja, którą za każdym razem czyta się inaczej, z innej strony i idąc nowym tropem, bo nie da się inaczej. To efekt budowania książki - katalogu z kolaży, fragmentów, strzępów szalonych pomysłów krążących po głowie. To trochę notatnik, a trochę próba uchwycenia tego, co może zadziać się w takim mały, malutkim miejscu - naszej (a może raczej dziecięcej?) głowie.

Przy nawale dziwacznych postaci i wydarzeń, braku jakiegokolwiek "porządku" (w warstwie graficznej, bo głębiej się jeszcze nie dogrzebaliśmy) przewertowaliśmy kolejne strony, co rusz wracając do poprzednich. Ujęła nas "obła", dziecięca bardzo kreska Durand, charakterystyczne, kiełbaskowate, nochale jej bohaterów.

Dziki chichot wywoływały niektóre postaci (perypetie Antoniego Kiszki z czapunią, lecz "bez podbródka" czy Pan Cowieto). Zainteresowanie wzbudziło kilka obecnych rymowanek czy zwrotów i koncept (dedykowany dla mnie?) na specjalne miejsce, gdzie się chowa wszystko, co nie wiadomo gdzie na razie wsadzić jak antymaterię; pomysły, które się od razu zapomina czy pomysły, na które nikt jeszcze nikt nie wpadł.

Lecz najlepszy "numer" jest na końcu czyli ostatnie strony, na których "można robić to, co się komu żywnie podoba". Dzieci ochoczo podchwyciły ideę kontynuowania tego absurdalnego kalejdoskopu (Pamiętacie? Za każdym razem z kolorowych szkiełek układał się inny obraz...): Czy potarganiec wytrzyma uczesany? Jak wygląda potwór przebrany za kota, kiedy nie jest za niego przebrany? Czym zabłyśnie Berenika Kiełbaska, a co odróżni Antoniego Kiszkę? Jak wyglądają nowe Glucie?

Idea jednak rysowania i konieczność negocjacji (jeden egzemplarz "Mojego domu" na rodzeństwo...) szybko jednak upadła - okazało się, że mały format jest trochę za mały a postaci odkryte w "Moim domu" to doskonały punkt wyjścia do przypomnienia sobie "Trzynastego piórka Eufemii" i "Bromby"...

Nie wiem jakie będą dalsze losy "Mojego domu". Być może będzie to doskonała pozycja do samodzielnego wartowania stron bogatych w kolażowe ilustracje (część napisów nie tłumaczona choć podziwiam mozolną pracę nad spolszczeniem większości napisów i tekstów "malowanych" na kolejnych kartach), tropienia perypetii dziwacznych postaci. Być może będzie to kipiąca od absurdalnego poczucia humoru inspiracja do tworzenia własnych katalogów "nieistniejących postaci" - cytując Dephine Durand -i różnych różności i klamotów, wihajstrów, dzyndzyków, pipsztyków i dynksów.

A może będzie to tylko etap "na drodze" do kolejnej lektury kultowych u nas książek Macieja Wojtyszki i Grażyny Dłużniewskiej, bo to jednak całkiem spora "dawka ostrego odjazdu" - nasza domowa.

Inspirujący wpływ "Mojego domu" Delphine Duran (włącznie z relacją z jej pobytu w Moskwie i na warsztatach dla dzieci) można śledzić w jej blogu.

"Mój dom" Delphine Duran, tłum.Marek Puszczewicz. Wydawnictwo Entliczek, Warszawa 2011.

Inspiracje: O wędrowaniu przy zasypianiu

2012-01-19T02:47:00.000-08:00

BookStory from Ros on Vimeo.

To książka, która ma już swoją historię. Nie cierpiałam jej swego czasu - przez kilka miesięcy była to pozycja obowiązkowa (wówczas) niespełna dwulatka. Obowiązkowy rekwizyt każdego popołudnia i rytuału usypiania, który kończył się zazwyczaj na wyłącznie mojej drzemce. A dwulatek wędrował sobie po domu, upajając się swobodą ;) To "wędrowanie" przy zasypianiu nabrało dla nas szczególnego znaczenia.

Dziś trafiłam przypadkowo na pracę Katarzyny Rosik opartą na książce Iwony Chmielewskiej. Rozczulam się nad minionym czasem...

"Wyjątkowe zjawisko", jakim kiedyś została nazwana Iwona Chmielewska na stronach Instytutu Książki, rozwija swoją koncepcję "ośmielania wyobraźni" już w nieco innym kierunku. Wierna pozostaje strzępkom rzeczywistości, które przekazując swoją energię - budują zaskakujące opowieści. Kolażowe ilustracje, tworzone z różnych okruchów (tapet, koronek, wiekowych katalogów, liści, kartek z pożółkłych zeszytów) nadal opowiadają swoje historie - coraz dojrzalsze, zabarwione lekkim smutkiem a może melancholią?

"O wędrowaniu przy zasypianiu" to książka, która dziś we mnie budzi takie uczucia. Wprawdzie dzieci (jeszcze) tuż obok, nurzają się w świecie swojej fantazji, ale mają już swoje własne ścieżki. Dokąd nimi zawędrują? Palce już wystają spod krótkich kołderek...

Makieta "O wędrowaniu przy zasypianiu" z kolekcji "Polskiej książki artystycznej"

Magiczne tenisówki mojego przyjaciela Percy'ego

2012-01-16T05:34:00.000-08:00

Moje wewnętrzne dziecko jest grube, szczęśliwe i ciągle lata - tak Ulf Stark opowiadał Krystynie Romanowskiej o różnicach pomiędzy nim a większością dorosłych. Ma on dar pisania w prosty i bezpretensjonalny sposób o różnych odcieniach dzieciństwa. Jego "Jak tata pokazał mi wszechświat", "Jak mama została Indianką" i "Czy umiesz gwizdać Joanno?" to pozycje, które przodują w naszych rankingach powrotów i ilości "od-czytań" (także dzięki ilustracjom). Jednak do "Magicznych tenisówek" podeszłam lekko nieufnie, szufladkując je do kategorii "wypracowanej marki" (która niczym szczególnym mnie nie zaskoczy). Zbłądziłam.

"Magiczne tenisówki mojego przyjaciela Percy'ego" robią furorę (bądź budzą oburzenie) tytułem pierwszego rozdziału: "Gołe baby". Powieść Ulfa Starka, oparta na wspomnieniach autora, zaczyna się od "WIELKIEJ TAJEMNICY" 9-10 latków: podziwiania ze znawstwem "obiektów natury". Można oburzać się na te "cycki" i podglądane pielęgniarki, ale założę się, że sposób w jaki pisze o tym Ulf Stark to najlepsza droga do zdobycie zaufania i zainteresowania dorastającego chłopca.

Nie wiem czy ta pełna finezji i prostoty opowieść o ich świecie urzeknie wszystkich. Mnie na pewnie totalnie wciągnęła, oczarowała lekkością stylu i magiczną umiejętnością zanurzenia się w świat i emocje dorastającego dziecka. Ujęła mnie też narracja pozbawiona jakiegokolwiek moralizatorstwa (niektórzy przestrzegają przed "obsługiwaniem" tej książki samodzielnie przez 9-latka), "dorosłych" komentarzy, przestróg, oceniania. Mam wrażenie, że cała opowieść jest wyrazem wielkiej miłości do dojrzewającego dziecka, ale nie patetycznej i pełnej lęku, a partnerskiej, lekko z przymrużeniem oka, pozwalającej na samodzielną naukę na własnych błędach. Podobno dziecko "wychowuje się" do 5-6 roku życia, potem możemy tylko patrzeć na efekty "naszej pracy"...

"Magiczne tenisówki", choć napisane lekko, prosto i dowcipnie nie są opowieścią o idyllicznym końcu dzieciństwa. Główny bohater, Ulf nie dosyć, że jest lekko przy kości, to ma wiecznie złego, prześladującego go starszego brata i rodziców, którzy dość bezskutecznie i nieświadomie przyglądają się ich relacjom braterskim (np. zabawie w "Rosję i Stalina").

"Gołe baby" stają się początkiem szerzej zakrojonej intrygi, która coraz dobitniej uświadamia Ulfowi potrzebę zdobycia magicznych tenisówek jego szkolnego kolegi. Percy to idol, zawadiaka i ktoś, kto w cudowny sposób radzi sobie z wszystkimi wyzwaniami, przynajmniej w oczach Ulfa.

Lekarstwem na wszystkie jego drobne klęski (które stają się dla niego tragediami i wyzwaniami ponad siłę) okazują się zniszczone, przepocone stare trampki, którymi Percy sprytnie potrafi handlować. Kupczy właściwie "wartościami dodanymi", dając do myślenia czytelnikowi, co tak naprawę leży u podstaw wiary w naszą jednostkową wartość i możliwości...

Historia Ulfa się komplikuje, bo okazuje się, że wraz z tenisówkami zyskuje nie tylko to, o czym marzył, ale i coś, czego nie chciał. Z grzecznego, dobrze ułożonego chłopca z przedmieść staje się obiektem skarg i utyskiwań, często będąc samemu zdziwionym swoim postępowaniem.

Historia jego przyjaźni z Percy'm to nie tylko ciąg kłopotów, ale i opowieść o budzeniu się świadomości, trudzie budowania tożsamości i umiejętności oceniania naszych relacji z innymi. Historia nie tak jednoznaczna, jak chcieliby dorośli - Percy to nie tylko "ten zły", który wodzić może na pokuszenie i naszych synów. To także obraz "innej strony świata", której do tej pory nie znał Ulf. Ich wspólne przygody to niezwykle ważna lekcja w dojrzewaniu 9-latka. Trudna, niepokojąca, ale podana w świetny sposób. Magiczna w umiejętności wniknięcia w świat dziecka, przerażająca niektórych, bo niejednoznaczna, nieoceniająca, ufająca w siłę nauki na własnych potknięciach.

"Magiczne tenisówki mojego przyjaciela Percy'ego" Ulf Stark, przełożyła Katarzyna Skalska. Wydawnictwo Zakamarki, Poznań 2011.

Dwoje ludzie

2012-01-08T10:20:00.000-08:00

To mój prezent przedświąteczny. Uśmiech losu - upolowany na aukcji :) Dobitny znak mojej fascynacji twórczością mistrzyni operowania metaforą. "Dwoje ludzi" - jest im łatwiej, bo są razem/ i jest im trudniej, bo są razem...

Opowieść o relacjach pomiędzy ludźmi, nie tylko "damsko-męskich". Właściwie do końca nie wiadomo czy chodzi o relacje w związku. Każdy odczyta na kolejnych stronach tyle, na ile umie przejrzeć się w swoich doświadczeniach. Każdy odczytać może tę książkę na swój sposób.

Gdy dwoje ludzi żyje razem,

to jest im łatwiej, bo są razem

i jest im trudniej, bo są razem.

Dwoje ludzi są czasami jak dwa okna pokoju wychodzące na tę samą stronę świata.

Można w nich oglądać to samo, jednak każde w nich pokazuje inaczej.

A zdarza się, że są jak dwa różne zegary, które obok siebie przeżywają ten sam czas.

Jeden z nich czasem się spóźnia lub spieszy, trzeba o niego stale dbać.

Drugi jest niezawodny, ale czasem wyczerpie mu się bateria...

(...)

A czasami ludzie unikają się jak dzień i noc.

Gdy nadchodzi dzień, noc odchodzi, gdy przychodzi noc, dzień znika.

(...)

Gdy dwoje ludzie żyje razem, bywa że mogą zrobić wszystko.

Nawet trzeciego człowieka.

Gdy dwoje ludzi żyje razem,

to jest im łatwiej, bo są razem

i jest im trudniej, bo są razem.

Większość dorosłych kobiet (z którymi rozmawiałam) widzi w niej swoje doświadczenia małżeńskie. Ale to książka także dla innych, poruszająca trafnością skojarzeń, lakonicznych porównań i zaskakujących w swym bogactwie metafor. Książka dla każdego. Także dla 6-latka, który już wie, że lalka Barbie nie jest dobrym prezentem od Mikołaja nawet dla "chłopaka", bo "nauczyłby się chcieć taką żoną i co wtedy?".

Przedświąteczne lekcje "przygotowania do życia w rodzinie". Codzienna praca domowa jak łatwiej, kiedy się jest razem i trudniej, kiedy się jest razem.

Lubię te "poważne" rozmowy z dziećmi - poważne traktowanie dziecka, które siedzi na przeciw lub tuż obok. Lubię i cenię sobie książki, które są doskonałym i pięknym do tego punktem wyjścia.

"Dos personas" (Dwoje ludzi) Iwona Chmielewska. Wydawnictwo Oceano Travesia, 2009.

Dobrych Świąt.

2011-12-24T03:34:00.000-08:00

Dobrych chwil, dobrych zaskoczeń, dobrych książek - pod choinką i na co dzień. Dobrego czasu na nic-nie- robienie i czasu na wszystko co ważne. Serca do tego co mniej i bardziej istotne. Dobrych Świąt.

* Poza rozkładem pochłonął mnie świat z wersji turbo. Zaraz wracam :)

Sekretne życie kształtów

2011-12-03T12:22:00.000-08:00

Już jutro - 4 grudnia - Iwona Chmielewska w Łodzi. Dla małych i dużych. Jeszcze dziś - ostatnia książka z cyklu "kształty".

Kiedy nie wiem co narysować...Czekam na pomysły.

A moje myśli krążą gdzieś wysoko.

Czy pomysły spadają na nas z nieba?

Iwona Chmielewska wierzy, że każde miejsce może być inspirujące. Ja wierzę, że kontakt z jej książkami inspiruje tych, od których zależy los pomysłów naszych dzieci: nauczycieli.

Seria "Kształty" wydana w Korei służy tamtejszym pedagogom i rzecz jasna - dzieciom. Książkom, w których wybrany kształt staje się punktem wyjścia do budowania metaforycznej opowieści, towarzyszy specjalny zeszyt. Pomoc dla nauczycieli, rodziców, dla wszystkich, którzy wierzą, że dziecko w książką działa, odkrywa, tworzy...

Sugestie, o czym można z dzieckiem rozmawiać, jakie aktywności zaproponować, przytoczone cytaty "sławnych ludzi" - wszystko dla dzieci. W trosce o dziecięcą kreatywność, wyobraźnię, pomysły... Bo nie wiadomo, skąd się one biorą.

Pani w szkole twierdzi,

że można je znaleźć wszędzie

trzeba się tylko bardzo postarać...

Koreańczycy jak widać - bardzo się starają. Iwona Chmielewska, wracając z promocji "Królestwa dziewczynki", opowiadała, że to kraj, w którym księgarnie to nieskończone półki wypełnione różnorodnymi, z wielką dbałością przygotowanymi picturebookami. Na każdy temat. One po prostu czekają - na dziecko; na dorosłego.

Marzę o tym, żeby wszyscy, których zarażam moją miłością do książek autorki "Pamiętnika Blumki", zwłaszcza nauczyciele mogli sięgnąć po takie książki. Aby moje dzieci miały szansę zetknąć się z nimi w szkole. Bo przedszkole próbuje już dbać o to tajemnicze miejsce, gdzie rodzi się wyobraźnia, gdzie powstają pomysły. Razem z nimi czekamy z niecierpliwością na styczniową premierę Wytwórni - "Kłopot" Iwony Chmielewskiej.

To, co robi ona w swojej działalności twórczej, myśleniu o dziecku, udowadnia, że książka - "artystyczna" książka dla najmłodszych może poruszać każdy temat. Jej picturebooki obezwładniają prostotą środków i mocą przekazu. Parafrazując jej słowa, powtórzę: książka dla dziecka może być arcydziełem. W dodatku ważnym społecznie - bo to, co odkrywa dziecko dzięki takim książką procentuje. Także dla przyszłości naszego społeczeństwa.

Bo na pomysły, kiedy je się w końcu złapie,

Trzeba uważać, żeby nie uciekły.

Nowy Jork

2011-11-30T14:57:00.000-08:00

Nie wiem czy można dodać coś do tego wszystkiego, co zostało napisane o książce "Nowy Jork". Pisał o nim oczarowany Mariusz Szczygielski, pisał o nim nawet "Murator". Czy "Nowy Jork" to w ogóle książka dla dzieci?! I czy ja mogę dorzucić jeszcze swoje "trzy grosze"?

U nas "Nowy Jork" choć nieznany jako miasto, staje się książką - obiektem, do oglądania. Oglądania i podziwiania, zachwytu nad tym "jak jest zrobiona". Potem można czytać - zanurzyć się w zabawy słowem, składnią, metaforą, kodami językowymi. I znowu oglądać, oglądać, oglądać...

Czym jest "Nowy Jork"? Przewodnikiem?! Peanem i wyrazem zachwytu? Zachłyśnięciem się kolorowym światem po siermiężnym komunizmie Czechosłowacji? Próbą krytycznego spojrzenia na kulturę "konsumpcji"? Próbą oddania tygla kultur i języków, tętniącego życiem? Dla każdego coś miłego?

Dla mnie ta książka funkcjonuje jako pewne zjawisko, fenomen czasów, w których powstała, a jej historia to znak tej tęsknoty za lepszym, kolorowym światem, która mnie i moim rówieśnikom kazała zbierać kolorowe papierki po zagranicznych słodyczach, reklamówki z RFN supermarketów i puszki po napojach. Dla dzisiejszego 6-latka jest jeszcze czymś innym - obiektem do kontemplacji, obrazem tego jak można pokazać miasto. Nowoczesne? Waham się, bo estetyka i charakterystyczna kreska każe ją polecić wielbicielom tego co dziś "vintage".

"Nowy Jork" zachwyca. Także tym, że zachwyt wzięty w cudzysłów zaskakuje cierpko-słodkim dowcipem i rozbrajającą ironią. I Fuka, i Mahler byli bystrymi obserwatorami wielkomiejskiej rzeczywistości. I dużo w ich książce nie tylko "Nowego Jorku", ale i zaskakująco aktualnych dywagacji o naturze nowoczesności.

"Nowy Jork" to nie tyle artystyczny przewodnik, a artystyczna wariacja na jego temat. Mieszanka konkretnych wiadomości, filtru indywidualnego spojrzenia, zachwytu i dystansu. Jaki naprawdę jest "Nowy Jork"?

Może lepiej sami się o tym przekonajcie...

"Nowy Jork" Zdenek Mahler, il.Vladimír Fuka. Wydawnictwo Bona, 2011.

Bajki. Ezop

2011-11-21T05:27:00.000-08:00

Nowa podstawa programowa dla szkoły podstawowej (zwłaszcza na etapie poczatkowych lat edukacji) zakłada eliminację czegoś takiego jak "obowiązkowa lista lektur". O doborze decydować ma nauczyciel. Zdarza się, że rodzi to obawy o pozbawienie naszych dzieci "wspólnego kodu kulturowego". Ja namiast życzyłabym sobie, żeby "Pani w szkole" była skłonna sięgnąć po choćby taki "tekst kultury": "Bajki Ezopa" zilustrowane i zinterpretowane przez Jeana-François Martina. Nagrodzone w tym roku w Bolonii w kategorii "Fiction". Wydane już (!) w Polsce.

Celowo napisałam o interpretacji w kontekście nazwiska ilustratora, bo samej adaptacji literackiej bajek Ezopa dokonał ktoś inny. Ale to obraz wnosi cenny kontekst do utworów, które budują ten "wspólny kod kulturowy". Bajki Ezopa to króciutkie opowieści, rzecz jasna z morałem. Ale to nie jest kodeks postępowania dla dziecka, raczej zachęta dla nas - dorosłych. Do rozmowy, do szukania przykładów w życiu codziennym, do przekładania dowcipnych, wielowiekowych mądrości na nasze wspólne doświadczenia. Wiadomo - czytanie rozwija... Może to być zachęta do snucia opowieści o naszym życiu, przypadkach naszego istnienia - zamiast teorii czysta praktyka. Jakie przykłady podsuną Wam dzieci?

W najnowszym wydaniu "Bajek Ezopa" jest jeszcze coś - inspiracje, podteksty i znaki, które wnosi obraz, typografia, książka jako zaprojektowana doskonała całość. Postaci na ilustracjach Martina to wprawdzie zwierzęta (stały bohater w bajkach Ezopa), ale ubrane już w "białe kołnierzyki" - garnitur cywilizacji. Oprócz postaci mamy w tle wymowną pustkę - jakieś wszędzie i nigdzie. Świetnie zaprojektowaną typografię, gdzie też można szukać klucza do odczytania bajek.

Piękna książka: zachwycająca formatem, obrazem, całością koncepcji. Siłą sugestii emocji, nastrojem każdej ilustracji do kolejnej bajki. Zachwyciła i międzynarodowe jury w Bolonii. Ciężko coś dodać do ich werdyktu:

Doskonałe ilustracje rozbrzmiewające mocą tajemnych pieśni, linie pełne aluzji, intrygujące twarze, mistrzostwo w modulowaniu tonacjami, symfonia ochry i szarości – wszystko to skąpane jest w zniewalającym, spinającym całość surrealistycznym świetle. Ta książka – prawdziwa „bajka nad bajkami” – jest arcydziełem sztuki typografii perfekcyjnie łączącym w sobie piękno liternictwa z wyjątkową i pełną harmonii grą delikatnych, ulotnych barw.

Więcej prac Jeana-François Martina i jego inspiracji realizmem Edwarda Hoopera, zabawą pop-artem znajdziecie tutaj: galeria obrazów. A tutaj: dłuuga lista książek, które zilustrował. Artysta - ilustrator czy Ilustrator - artysta?

"Bajki. Ezop" ilustracje: Jeana-François Martina, adaptacja: Jean-Philippe Mogenet; wersja polska: Dorota Hartwich. Wydawnictwo Format, 2011.

Pinokio - z innej strony

2011-11-18T03:21:00.000-08:00

Pinokio według Sary Fanelli. Klasyka "na nowo" zilustrowana. Dla kontrastu (?) wobec zapierających dech w piersiach (zwłaszcza w dużym formacie) ilustracji Roberto Innocentiego.

U Fanelli nos Pinokia rośnie po rozłożeniu okładki. Nie mam niestety wydania, z oryginalną, nagrodzoną wersją okładki, która wyglądała tak (zdjęcia z bloga www.book-by-its-cover.com)

Środek pozostał na szczęście ten sam - dużo kolaży, pożółkłego papieru, kartek z bloku milimetrowego i zeszytu szkolnego, zapełnionych czasem "przypadkowymi" notatkami, czasem - zadziornymi rysunkami. Do tego wyklejanki bawiące się fakturą i kolorem, toskańskie "retro" pejzaże, wyrysowane nagłówki, dopiski i dowcipne, rysunkowe komentarze na marginesie tekstu.

Zupełnie inna, bardziej rozbrykana, dużo mniej "uporządkowana" i nobliwa wizja Pinokia (u Innocentiego to pierwsze wrażenie bywa mylące...). Sara Fanelli opowiadając swoją wersję "historii pajacyka" zwraca uwagę, że to historia "żywa" - dużo się tutaj dzieje, szczegóły nas zaskakują, często swym surrealistycznym charakterem. To Pinokio z przedziwnego snu.

Dzieciństwo Sary Fanelli we Florencji było nieodłącznie związane z Pinokiem - pajacyk był wszędzie.
W przedmowie do "Pinokia" ilustratorka (!) - Sara Fanneli pisze o tym, czym jest dla niej Pinokio obecnie, dla dorosłej osoby. Bo wraz z jej dorastaniem zmienił on nieco swój charakter - morał z historii pajacyka został przesłonięty przez jego niespożytą energię i surrealistyczny charakter jego podróży. To wszystko chciała pokazać współczesnym dzieciom - Pinokia atrakcyjnego i przystającego do współczesności.

Może Sara Fanelli próbuje w swej wersji złagodzić nieco tą "szkolną - jedynie słuszną - interpretację", podkreślającą moralistycznych charakter opowieści Collodiego? Może dlatego ostatnia karta to stare sepiowe zdjęcie chłopca stojącego obok kawałka starego pnia, z przekornie dorysowanym nosem i charakterystyczną czapeczką. Pinokio wiecznie żywy?

"Pinocchio" C.Collodi, S.Fanelli. Walker Books, 2003.

Pinokio ma pierwszą stronę!

2011-11-16T22:35:00.000-08:00

Rzadko się zdarza (nigdy?), że książka z półki "literatura dla dzieci" zdobyła miejsce na okładce poczytnego dziennika. "Pinokio" jest cudem, w dodatku według autora nowego tłumaczenia, także dla dorosłych...

Wszyscy zainteresowani polską edycją "Pinokia" z ilustracjami Roberto Innocentiego musieli wykazać się cierpliwością. Wreszcie jest! W nowym tłumaczeniu Jarosława Mikołajewskiego. Wydana niczym album malarski. Z ilustracjami, które zostały okrzyknięte najpiękniejszym zobrazowaniem historii Pinokia. Wszyscy Ci, którzy znają go z tłumaczenia Zofii Jachimeckiej, a może bardziej - z ilustracji Jana Marcina Szancera, poczują się zaskoczeni. Choć "Pinokio" Innocentiego jest klasyczny w estetyce, pokazuje inną twarz historii niepokornego drewnianego pajacyka.

Niektórzy przekreślili nową edycję "Pinokia" za rozmiar tomu, wagę, nieporęczność książki - lektury. I mają rację, bo nie jest to "lektura". To zjawisko, którym można się delektować, oglądać, przewracać kolejne karty, doceniać niuanse, zmiany perspektyw na ilustracjach Innocentiego i wsiąkać w ich atmosferę. To na razie nasz etap. Czterolatka zobaczywszy okładkę gazety przybiegła do mnie pełna emocji: "Patrz! To nasza książka!".
Czytam "Pinokia" sama sobie i zastanawiam się, czy zostanie faktycznie "naszą książką". Na ile historia poruszy dzieci? Przypominam sobie swoje wrażenia ze szkoły podstawowej, czuję się zaskoczona ilością tekstu (tak mało?) i tym, co rzuca mi się pierwsze w oczy w nowym tłumaczeniu - inne traktowanie czytelnika. Poważniejsze? Mniej uładzone i ugrzecznione niż w wersji Zofii Jachimeckiej?

Zerkam do wydania z ilustracjami Szancera - i u niego Majster Wisienka (w nowym tłumaczeniu: majster Czereśnia) i Geppetto bardziej wytworni, szlachetni, lepiej odziani. Nieprzystający do tego co dzieje się w tekście. U Innocentiego mamy mocne emocje, biedę, która gnębiła ojca-stworzyciela Pinokia, dość mroczną atmosferę.

Zresztą i w tekście mało jest radość i beztroski - każda swawola i testowanie sytuacji życiowych Pinokia kończy się dość przygnębiająco. Na własnej skórze ma okazję przekonać się na czym polega ponoszenie konsekwencji swych czynów.

O figurze Pinokia można by dużo pisać - na zachwycających, dwustronicowych ilustracjach nie jest jednak centralną postacią. Więcej to widać świata, w który został brutalnie wrzucony - bez odpowiedniego bagażu wiedzy. Dużo się wokół niego dzieje, a Pinokio wplątany w "ludzkie", dorosłe gry próbuje jakoś wybrnąć.

Zachwycające są te "sceny z życia" małego miasteczka. Choć w tekście przecież cała uwaga skupiona jest na szczerym i dobrodusznym, choć krnąbrnym Pinokiu. Oszałamiająca jest zmiana perspektyw, malarskie konotacje - scena ze spotkania z Kotem i Lisem jakby wyjęta z obrazów Bruegla. Innocenti dodaje w swojej pracy całe mnóstwo detali i panoramę świata. Osadza w niej Pinokia. Bez infantylizmu (zajrzyjcie do wersji Joanny Młodożeniec...).

Jarosław Mikołajewski w obszernym eseju o "Pinokio", a może bardziej o jego twórcy - Carlo Collodim, na każdym kroku podkreśla, jak bardzo ta książka jest z szeregu tych "na całe życie". A może nawet bardziej dla dorosłych, jeśli zobaczą w Pinokiu kogoś więcej niż disnejowskiego pajacyka. On sam jako tłumacz widzi "Pinokia" przez klucz biograficzny, zawężając nieco możliwość odczytań.

Dla mnie powieść Collodiego może być baśnią o życiu, ułomnym rodzaju bohatera jakim jest człowiek, choć od początku konwencja zostaje wzięta w cudzysłów. Dobitnie, inaczej niż tłumaczeniu Z.Jachimeckiej.

Był sobie raz...

- Król! - dopowiedzą natychmiast moi mali czytelnicy.

Nic z tego, dzieciaki. Mylicie się. Był sobie raz kawał drewna.

Nie było to drewno najlepszej jakości.

(tłum. Jarosław Mikołajewski)

Był sobie raz...

- Król! - powiedzą od razu moi mali czytelnicy.

Nie, dzieci, pomyliłyście się. Mylicie się. Był sobie raz kawał drzewa.

Nie było to drzewo szlachetnego rodzaju (...).

(tłum. Zofia.Jachimecka)

Tłumacz nowej edycji podkreśla jak bardzo Collodi zakorzeniony był w "szorstkiej Toskańszczyznie" i wydaje mi się, że widać to w jego tłumaczeniu. Tak jak na ilustracjach Innocentiego widać inne pejzaże niż te z wakacyjnych widokówek. Atmosfera obrazu, język, zobrazowane detale fabuły - wszystko to buduje historię dojrzewania - drogi życiowej pełnej wybojów. Historię, która odsuwa infantylne interpretacje opowieści "o pajacyku".

Wydana przez Media Rodzina edycja jednej z najsłynniejszych opowieści świata to nie tylko "nowa szata graficzna" z ilustracjami niczym malarstwo rodzajowe. W moim, dorosłym, odczytaniu to już nieco inna historia bohatera pełnego dobroci, ale i skłonności do upadku, popełniania błędów - zostaje on mocno osadzony w świecie, w przestrzeni relacji międzyludzkich. To książka o życiu prawdziwym. Dla dzieci. Piękna i bolesna.

"Pinokio. Historia pajacyka" C.Collodi, il. R.Innocenti, tłum. J.Mikołajewski. Wydawnictwo Media Rodzina, Poznań 2011.

Co było potem?

2011-11-12T13:12:00.000-08:00

Dwudniowy pobyt na Targach Książki w Krakowie przyprawił mnie o niezły ból głowy. Nie wiem czy nie od nadmiaru książek... Ten stan trwa nadal, kiedy patrzę na walizkę przywiezionych książek i zastanawiam się, od której (i kiedy!) by tu zacząć... Moje dzieci wybrały :)

Cieszy mnie ta miłość do Muminków, bo to świetna literatura. Wiele tu wątków do tropienia i zrozumienia. Pięknie opowiedziane, głębokie i mądre. Dużo tu emocji bliskich dziecku. Dowcipu i obserwacji, do których przywiążą się dorośli.

Nie zawsze jednak kontakt z Muminkami prowadzi do zakochania "od pierwszego wejrzenia". Ja, jako dziecko, niecierpiłam Muminków - "dzięki" bajce telewizyjnej...
Nie tak dawno, pocięte i barbarzyńsko skrócone opowieści Tove Jansson dodawane były do pieluch... Wątpię czy to trafiony pomysł i "ta" grupa docelowa czytelników.

Dlatego cieszy mnie jeszcze bardziej pojawienie się u nas serii obrazkowych wersji Muminków Tove Jansson, które zapowiada wydawnictwo EneDueRabe. "Co było potem? Książka o Mimbli, Muminku i Małej Mi" to pierwsza z nich. Dowcipnie zrymowana, pięknie wykaligrafowana, równie pełna emocja, jak koloru historia wędrówki Muminka.

Możecie pomyśleć: banalna historyjka... Muminek wysłany przez mamę, wraca do domu z mlekiem. Jednak droga okazuje się pełna niespodzianek, przygód i dużych emocji czających się po drodze. Poszukiwanie Małej Mi, wokół czego budowana jest "intryga", budzić może w kilkuletnich czytelnikach sporo uczuć. Atmosferę podkręcają liczne "dziury" i zagadki, co jest wyraźnym zamierzeniem autorki, w pewnym momencie zwracającym się do samego dziecka z wyraźnym zadaniem.

Czytając, oglądając "Co było potem?" przypominają mi się te wszystkie sytuacje, kiedy dziecko trzymane w napięciu domaga się dalszego ciągu opowieści. "No i co było potem?!" Patrząc na książkę Tove Jansson mam wrażenie, że wszystko w tej książce jest po to, aby sprawić frajdę dziecku - także pomysły "fabularne" spotęgowane momentami do absurdu.

Dużo to dowcipu łagodzącego początkowe chwile grozy. I te kolory! One opowiadają swoją historię - najmocniej oddziałując na dziecko. Są one równie mocne i intensywne, jak uczucia dotykające bohaterów. A dzięki różnym wybiegom - także kilkuletniego czytelnika.

Moja domowa czytelniczka każe dodać: "i te dziury!"
Nie ma jak frajda zaglądania na drugą stronę, śledzenie głosu autorki i jej niespodzianek. Zajrzeć pod podszewkę książki. Pokochać Muminki. I co będzie potem?

„Co było potem? Książka o Mimbli, Muminku i Małej Mi” tekst i ilustr. Tove Jansson, tłum. i kaligrafia: Ewa Kozyra-Pawlak. Wydawnictwo EneDueRabe.

Monsieur Personne/Pan Nikt

2011-11-05T07:28:00.000-07:00

Na Targach Książki w Krakowie ustawiała się kolejka do Joanny Concejo. "Na" chwilę rozmowy i "po" urokliwy kredkowy autograf. Możliwość spotkania ilustratorki i autorki książek obraz(k)owych jeszcze jutro, 6 listopada, w Warszawie - Fundacja Z.O.R.R.O.Z. organizuje spotkanie w Cafe Kulturalna.

Warto! Joanna Concejo ma za sobą dużo książek do oglądania i całkiem optymistyczne spojrzenie na polskiego odbiorcę jej książek. U mnie, dziś - jej pierwsza (i na razie jedyna książka autorska) - "Monsieur Personne" (Pan Nikt).

W Polsce na razie ukazała się tylko jedna jej książka, odważnie podejmująca temat, którego w Polsce się nie lubi (stojąc przy stoisku wydawnictwa nasłuchałam się dziwnych komentarzy). Wydawnictwo Tako wydało "Dym" - silnie grający na emocjach, z bardzo dobitnym obrazem, który stara się udźwignąć temat Holocaustu. Książka nie dla dzieci, choć nie wiem czy sześciolatek po nią nie sięgnie.

Ja założyłam sobie, że chcę poznać książki Joanny Consejo od innej strony. Bo "mocny temat" przesłonić może subtelności jej warsztatu, jej sposób widzenia książki dla dziecka. Roli ilustracji. Wrażliwość ukrytą w jej dłoniach.

"Monsieur Personne" to opowieść o pewnym Panu Nikt, który mieszka na szarym osiedlu, gdzie wszystko jest podobne do siebie.

Szary jest świat, szary jest dom Pana Nikt.

Nikt na niego zwraca uwagi. Choć, jeśli przyjrzeć się dobrze ilustracji, kryje ona w sobie pewną niespodziankę...

Czasem o Pana Nikt pytają się przyjezdne osoby, ale szybko okazuje się, że tak jak wszyscy przestają zwracać na niego uwagę. Pana Nikt boją się dzieci, podobno przygląda im się z okna.

Pan Nikt nie robi nic nadzwyczajnego.Spędza długie godziny na patrzeniu, czyta gazetę, je zupę, robi pranie, myje naczynia.

I ceruje swoje skarpetki....

Ale z tym, co podpowiada tekst, ilustracja toczy nieustanną grę, bierze tę dosłowność w nawias poezji, dziwności, szczypty surrealizmu. "Zwykłość" tego, o czym opowiada tekst zostaje rozbita przez metaforyczny obraz. A przewijające się motywy rośliny, każą skojarzyć tę opowieść z pełnym zagadek i tajemnic zielnikiem. Mnóstwo tu śladów, tropów i znaków. Postaci pojawiające się na ilustracjach budzą we mnie skojarzenia z groteskowymi proporcjami postaci Stasys Eidrigevičiusa. Pożółkła tektura, która pojawia się na obrazach Joanny Concejo budzi we mnie skojarzenia z pracami Iwony Chmielewskiej, która tak lubi przedmioty "z zaklętą energią". Ilustracje z innych książek autorki "Monsieur Personne" przywołują obrazy mistrzów malarskich. Wyczarowane ołówkiem, miękką kredką budują cały wszechświat tropów. Zachęcają do podróży w ich głąb.

Tutaj każdy najdrobniejszy element może być znaczący, stopniuje narastające zdziwienie i dramatyzm. Bo pełen smutku, melancholii i dziwnej niepozorności Pan Nikt okazuje się mieć jednak zupełnie nietypowe zajęcie. Robi gwiazdy. On jeden zna tajniki tej pradawnej, zapomnianej sztuki. Musi przygotować nowe, aby zastąpić te gwiazdy, które już świecą mniej. Te nowe są naprawdę piękne. Ale są i takie, które niedokończone trafiają do specjalnego pudełka.

Pan Nikt wysyła gwiazdy rano, specjalną paczką (moje rozczulenie budzi, że na paczce na rysunku jest adres wydawnictwa dla dzieci - Topipitori) i właściwie nic się dookoła nie zmienia. No, prawie nic - ale tutaj najważniejsze rozgrywa się na obrazie. Zwykły, dość zgrzebny płaszcz Pana Nikt podszyty niebiańską podszewką. Z metką "nessuno". Nikt, Pan Nikt.

Prace Joanny Concejo, szkice miękkim ołówkiem, momentami zaskakują erupcją kolorów, czasem monochromatyczną kroplą barwy. Niekiedy, z widocznym zarysem innego rysunku, na wpół niedokończone są uchyleniem okna - zaproszeniem czytelnika do uczestnictwa w procesie twórczym. Do poezji tworzenia.
Są pełne subtelnego piękna, kryją dużo możliwych znaczeń. Tak jak picture book - znaczyć może bardzo dużo. Jeśli chcecie się przekonać, ile znaczy dla Joanny Concejo - jutro, 6 listopada, Warszawa. Szansa na zdobycie urokliwego autografu.

I zobaczenia najnowszej książki z ilustracjami autorki. O marzeniach sennych. I wędrowaniu.

"Monsieur Personne" Joanna Concejo. Editions du Rouergue, 2007.

ZBYT PÓŹNO

2011-10-31T14:39:00.000-07:00

Dziś przy obiedzie rozmowy z czterolatką o tym, jak jest trochę smutno kiedy ktoś ZMARNIE... Na fali ostatnich spotkań zastanawiam się co napisać w przeddzień 1 listopada. A może nieco na przekór: o magii i "nie-do-czasie" dzieciństwa? "ZBYT PÓŹNO". Cieszę się, że nie jest dla nas za późno na tę piękną książkę.

Cieszę się tym bardziej, że to debiut nowego wydawnictwa. Plany Entliczka są smakowite, zwłaszcza jeśli chodzi o obraz w książce. Jak sami przyznają, jako wydawnictwo rodzinne publikują to, co im się podoba i co chcieliby dać własnej córce.

Nie wiem na ile "Zbyt późno" można traktować jako znaczący debiut, ale jak dla mnie ta książka jest ładnym motto. Piękne i pełne ciepła potraktowanie perspektywy dziecka. Szczypta dowcipu, garść urokliwych metafor i zabaw słowem. Miękka kreska i przygaszone kolory niczym senne marzenia. Ilustracje, które dopowiadają swoje między wersami tekstu.

Dobrze, że ta książka wreszcie się u nas pojawiła. Nie dość, że piękna, pomysłowa, zabawna, z przewrotnym drugim dnem, to jeszcze otwiera pewną znaczącą perspektywę.

W "Zbyt późno" bardzo ważne jest Słowo i przewijający się przez całą książkę tytułowy zwrot - niczym tarcza i miecz w ustach dorosłych. Jest zbyt późno na wyjście, zbyt ciemno na wielką przygodę, zbyt zimno na zaspakajanie głodu przygód. Jak pięknie brzmi głos zdrowego rozsądku w ustach mamy, taty, a nawet babci i dziadka! Ach, spójrzcie tymczasem na ilustracje: jak pięknie ta mądrość życiowa zderza się z ich rzeczywistością. Zbyt późno dla tego, kto zbyt mały. Nie jest jednak zbyt późno dla tych dużych, którzy mają ochotę na piętrzące się przed nimi słodycze czy czytanie książki. Syci wrażeń, najedzeni i bez większych pragnień stają się głosem rozwagi. Bolesne zderzenie z rzeczywistością dla tego, kto zbyt mały. Chyba że, ...

Riccardo chce wyruszyć do "zbyt późno". Wypożycza sobie od tych, co "zawsze akurat" dorośli i dojrzali ten zwrot. I choć głosy rozsądku próbują go przekonać do tych wszystkich piętrzących się barier i ograniczeń to, w kąciku, przy łóżku stoi przecież spakowana walizka, leży otwarta książka, a za oknie gdzieś daleko rysuje się perspektywa podróży. "Zbyt późno" zostaje odwrócone na drugą stronę. Przefiltrowane przez dziecięce spojrzenie, wyobraźnię, nieoczywistość świata i bycie ponad czasem.

Najważniejszym tak naprawdę jest uwierzyć, że nigdy nie jest "zbyt późno". I "zobaczyć" - wyśnić tego kogoś "strasznie dużego, żeby cię obronić", "strasznie magicznego, żeby widzieć nocą", "strasznie uprzejmego, żeby ci towarzyszyć"...

W krainie "Zbyt późno" może być jednak zbyt, zbyt dużo wszystkiego I mały Riccardo o tym wie. Wie także jak pięknie się obudzić po tym, jak ktoś "strasznie duży" zabrał go z tłumu, ktoś "strasznie magiczny" pomógł zniknąć w ciemnościach, a ktoś "strasznie uprzejmy" zaśpiewał kołysankę.

Do spełniania marzeń potrzeba dużo miłości. Kiedy jej nie brak, nie zauważa się nawet, że droga jest zbyt długa czy noc zbyt pusta. Jak to dobrze obudzić się rano szczęśliwym, że "zbyt późno" nie okazało się ani za daleko, ani tam, gdzie zbyt ciemno i zimno.

"Zbyt późno" Giovanny Zoboli i Camilli Engman nie jest ani ciemne, ani zimne. Od tej książki bije pełne uroku ciepło i spokój. Nie każda karta dopowiada swoje do tekstu operującego metaforą, bawiącego się utartymi zwrotami, które tak często pojawiają się w ustach dorosłych. Nie zawsze da się wytropić tę subtelną grę między tymi dwoma warstwami książki obrazkowej. Niektóre strony są po prostu ilustracjami sennego marzenia, ale pełnymi bajkowego uroku, radości i czułości dla dziecka. Uśmiecham się do tej książki. Zwracam uwagę na postaci zwierząt, które są mocno uproszczone, dużo jednak tutaj, unoszących się na kolejnych kartach, emocji.
A dla mnie unosi się coś jeszcze - pomiędzy różnymi książkami, różnych ilustratorek: przypadkowe podobieństwo?

Dziękuję wydawnictwu Entliczek za udostępnienie książki.

"Zbyt późno" Giovanna Zoboli, il. Camila Engman, tłum. Małgorzata Flor. Wydawnictwo Entliczek, Warszawa 2011.

Dziecinada na Łódź Design

2011-10-30T13:51:00.000-07:00

Dziś dobiegł końca Lodz Design Festiwal. Miło przeczytać i słuchać, jak innym jest miło odwiedzić w październiku Łódź - miasto, w którym dzieje się "świeżo i mocno inspirująco". Mnie jest po tegorocznej edycji festiwalu jeszcze milej jako dzieciatej matce. Seria warsztatów Ewy Solarz (autorka D.E.S.I.G.N.) połączona z oprowadzaniem po wystawie, spotkania, działania twórcze, bawialnia, dział prezentowanych zabawek. Jak dla mnie kropką nad "i" Festiwalu Designu był duży krok w stronę dziecka.

I co z nich wyrośnie?

RAPUNZEL. "Po prostu" dzieło sztuki

2011-10-28T01:08:00.000-07:00

Po "Skrzatach" z ilustracjami - obrazami przypomniałam sobie o kategorii "malarskich" książek z naszych półek. Niekoniecznie "tylko" do oglądania (to dla tych, którzy dziwią się "co to za książka bez tekstu?!"), choć dla nas funkcjonują one głównie jako OBRAZ. "Rapunzel" ("Roszpunka"/"Roszponka") według "Baśni braci Grimm". Namalował i opowiedział Paul O. Zielinsky.

Właśnie za tę książkę został on nagrodzony w 1998 roku Caldecott Medal - najbardziej znaczącą w Stanach Zjednoczonych nagrodą dla picture book. Wyróżnieniem, które ma podkreślać wagę i rolę "ilustracji" - a właściwie obrazu w książce, który ma bardzo dużo "do powiedzenia".

Paul O. Zielinsky o swojsko brzmiącym nazwisku nie planował kariery ilustratora. Wolał być malarzem. Ewentualnie architektem. Nieopatrznie, w college'u zapisał się na kurs historii i praktyki picture book, gdzie zetknął się z Mauricem Sendakiem (klasyk i prekursor amerykańskiej książki obrazkowej, pisałam o nim tutaj). Nie nie pozostało "jak dawniej" - przypadkowe (?) spotkania mogą zmienić nasz punkt widzenia na "książeczki" dla dzieci, do dziś nazywane "literaturą dziecięcą", aby pomniejszyć jej rolę.

Historia Roszpunki opowiedziana przez Paula O. Zielinsky pokazuje jak może "wyglądać" i ile "znaczyć" ilustracja. Wierzę, że jest bardziej atrakcyjna od Barbie występującej w roli Roszpunki.

W "Rapunzel" nie ma okropnej wiedźmy, która więzi piękną dziewczynę, odebraną rodzicom. Wciela się ona w rolę za bardzo kochającej matki, czujnej opiekunki, która próbuje schronić swą podopieczną w wysokiej wieży przed nieuchronnym dorastaniem. To także historia dwójki młodych ludzi, walczących o samodzielność, płacących za to i ponoszących konsekwencje swoich czynów. Stawką jest dojrzałość.

Zielinsky to fascynujący interpretator baśni braci Grimm (namalował także swoją wersję "Jasia i Małgosi"). Jego obrazy emanują eterycznym pięknem. Potęgują przekaz emocjonalny i ponadczasowe prawdy ludowych opowieści. Wydobywają ich sedno na światło dzienne. Do tego przywołują obrazy renesansowych mistrzów. Nie boją się symboli i poważnego traktowania dziecka. Zniewalają dorosłego swym detalem, kolorem, sensualnością, magią baśni.

Nie, tego nie opowie kilkulatek, ale i on ma poczucie, że baśń pokazał "artysta malarz". I nikt tutaj przedszkolakowi nie każde podchodzić "na kolanach" do dzieła sztuki. Możemy "po prostu" wziąć je do ręki.

"Rapunzel" Paul O. Zielinsky. Wydawnictwo Puffin Books.

Skrzaty

2011-10-26T09:50:00.000-07:00

Wielka księga krasnoluda. Tak 6-latek "przechrzcił" "Skrzaty", a przecież krasnoludy to zupełnie odrębny gatunek! Może to wina pobieżnej lektury, delektowania się malarskimi ilustracjami, bez wgryzania się w to specjalistyczne kompendium? Bo "Skrzaty" to bajecznie fantastyczna praca naukowa, wielce dogłębna i fachowa. Może Was zadziwić. To także lektura mocno "ekologiczna" i nie do końca aż tak "fantastyczna" w wymowie.

Do niedawna książka Wila Huygena, z ilustracjami Riena Poortvliet osiągała niebotyczne ceny w serwisach aukcyjnych. Nowa edycja wydawnictwa Bona do tanich też nie należy, ale jest to połączenie encyklopedii, albumu malarskiego, baśniowości i dowcipnej opowieści, która z przymrużeniem oka i ironicznie traktuje hegemonię człowieka na małej planecie zagubionej w kosmosie.

W każdym razie skrzaty są wszędzie (...), żyły zawsze wśród ludzi i pojawiały się regularnie we wszystkich środowiskach, rozdając nagrody lub wymierzając kary. Każdy człowiek mógł więc spodziewać się, zależnie od swych zasług, albo kary, albo kłopotów, albo pomocy. Tak to wszystko wyglądało w zamierzchłych czasach, gdy wody były jeszcze przejrzyste a puszcze dziewicze.

Świat jednak się zmienił, trudno o "niezbadane ziemie", a na niebie coraz trudniej zobaczyć tylko gwiazdy i ptaki. Zmieniła się i sytuacja skrzatów - Ukryły się tak dobrze, że coraz mniej osób wierzy w ich istnienie.

Ale nie oznacza to, że niemożliwym jest zobaczenie skrzata - trzeba tylko zastygnąć w bezruchu i milczeniu. W pokorze czekać. Tylko czy jeszcze to potrafimy?

Autorzy nie dają w swoim wstępie jasnej odpowiedzi. Tłumaczą się z obranej metody, pracy badawczej, wątpliwości. Uprzedzają o ewentualnych niedociągnięciach. Jak szanujący się naukowcy liczą na głos krytyki, uwagi, wskazówki. 6-latek bardzo poważnie potraktował tę notę - wybrana konwencja przecież nawet nie zakłada możliwości nie wiary w istnienie skrzatów...

Mamy więc możliwość poznania historii skrzatów, ich zróżnicowania, miejsc ich występowania, wyglądu zewnętrznego, fizjologii, zwyczajów i talentów. Możemy dowiedzieć się o technologiach budowania domu (bardzo ważny wątek dla kilkuletniego czytelnika), organizacji codziennego życia i relacji ze światem zewnętrznym. Skrzaty okazują się silnie związane ze zwierzętami, ale i wszelkiej maści nocnymi stworami (elfami, koboldami, trollami, krasnoludami, ninfami, uldraszkami). Dużo tu konkretnej wiedzy, szczegółów, niuansów i zależności nad którymi czuwa Matka Natura. Skrzaty nie są raczej istotami pruderyjnymi, uwaga więc, jeśli czytelnicy mają takie skłonności.

Zwróćcie uwagę na punkt "N" - to nie tron dla króla skrzatów, który osobiście przychodzi poznać każdą skrzacią rodzinę (nasze przypuszczenia), a TOALETA.

Z bawialni można przejść do toalety. Prowadzą do niej piękne drzwi, często inkrustowane drogimi kamieniami, ale to nic z porównaniu z wygodnym tronem z dziurą pośrodku. Jest jeszcze piękniejszy, bogato malowany i rzeźbiony. Skrzaty nie żałowały nań ani kosztów, ani trudu.

Kiedy skrzat siedzi na tronie, nie śpieszy się...

Oprócz sporej dawki wiedzy o codzienności Skrzatek i ich towarzyszy, patriarchalnym porządku ich świata, w roli głównej występuje skrzat płci męskiej i jego silny związek z przyrodą. To, co tak urzekające i niezwykłe w książce Wila Huygena i Riena Poortvliet to fakt, jak bardzo malarsko potraktowano "ilustracje". Tak naprawdę świat skrzatów budowany jest z realistycznych obrazów, studiów natury. Brak jest tutaj słodkich portretów "małych krasnoludków". Mamy tu mroczne, pełne tajemnicy i dzikości pejzaże. Zwierzęta z pieczołowicie oddaną sierścią, piórami, porożem. Baśniowy i jednocześnie realistyczny (momentami ocierając się o naturalizm) obraz świata budowany z detali. Trochę groteski.

"Skrzaty" przypominają momentami album malarski, inspirowany płótnami mistrzów holenderskich (czy flamandzkich). Zresztą jeden z nich pojawia się przywołany bezpośrednio - mistrz światła i cienia ze swą "Strażą nocną".

"Skrzaty" nie są encyklopedią z "ilustracjami". To praca naukowa, która jądro i sedno swej teorii przekazuje obrazem. Zadziwiła mnie siła prac Riena Poortvliet, bo sam tekst (a właściwie jego tłumaczenie), chwilami chropowaty, z piętrzącymi się zdaniami złożonymi ciężki jest do głośnej lektury. Od prawie dwóch tygodni sześciolatek siedzi z tym opasłym tomiszczem, kartkując go strona po stronie. Czyżby przyszedł czas na zachwyt klasyką?

A może najbardziej w "Skrzatach" urzeka ta tajemnica i - pomimo humoru i ironii - smutek czający się zwłaszcza na ostatnich stronach? Zajmuje je refleksyjny rozdział "Skrzacie żale i wymówki":

Mógłbym jeszcze podać mnóstwo przykładów, jak niszczycie nasz piękny świat, ale zanudziłbym was na śmierć. Poprzestańmy więc na tym. Nie, jeszcze jedno: mamy dość waszych wojen. Nie możecie żyć w pokoju nawet przez niecałe dwadzieścia pięć lat. Zawsze gdzieś musi wybuchnąć jakaś wojna. A ludzi, którzy polegli w imię Wszechmogącego, można liczyć na miliony.
(...)
I wszystko zniknęło, tak, jak milknie nagle stara piosenka. Znowu byliśmy zwykłymi nieśmiertelnikami. Już wstawała dzień.
W tym momencie zrozumieliśmy, gdzie jesteśmy (...)"

I Gdzie jesteśmy? Może o tym myśli pochylony na "Skrzatami" sześciolatek?

Dziękuję wydawnictwo Bona za udostępnienie książki.

"Skrzaty" napisał Wil Huygena, zilustrował Rien Poortvliet, tłum. Barbara Durbajło. Wydawnictwo Bona, Kraków.

Sztuki piękne: Teatr Mouvoir w Łodzi, Poznaniu, Warszawie

2011-10-21T12:36:00.000-07:00

Mamo gdzie jedziemy? Robić sztuki piękne czy tylko oglądać? - "sztuki piękne" weszły do naszego słownika przypadkiem.I nie chcą wyjść. Dziś te z dziedziny rzadko uprawianej - taniec współczesny dla dzieci. "Magiczne jajo" niemieckiego teatru tańca Mouvoir. W Łodzi do zobaczenia jeszcze jutro (22 X) w teatrze Pinokio. Wszystkich z Poznania i Warszawy mobilizuję do poszukiwań spektaklów w ich mieście. Nie można przegapić!

Wracając z teatru samochodem przysłuchiwałam się dyskusji o tym, że nie wiadomo czy naszą planetę da się uratować. Ministrowie załamani, ciągle się kłócili na ich wszystkich konferencjach. Poza tym jak mają się dogadać, kiedy mówią w innych językach?
Nie jest to jedna z audycji politycznych, a rozmowa 6-latka z 4-latka po obejrzeniu "Magicznego jaja". Praktycznie bez słów. Tylko taniec. I sztuki piękne.

zdj. ze strony Teatru Pinokio

Ciąg dalszy: Może gdyby przyjechali z wszystkich krajów świata i nawet królowa angielska? I wystąpiłoby 40 teatrów... Wspólny taniec. I tort, i różowy z dymem, biały, zielony i żółty...

"Magiczne jajo" to projekt, w którym biorą udział artyście z różnych krajów. Niemiecki teatr, międzynarodowa koncepcja opowiedzenia dzieciom baśni o ekologicznej wymowie, językiem uniwersalnym. Odważnym. Metaforycznym. Plastycznym i pełnym emocji. A w Polsce prawie zupełnie obcym - taniec współczesny.

Gdzieś na planecie zagubionej z zakamarkach kosmosu góry pokrywa turkusowy cukier o zapachu mandarynek. Ptaki umieją pływać, rybom chce się latać, a konie nie straciły jeszcze wszystkich piór...
Ale planeta zaczyna chorować, ma gorączkę, staje się brudna i zniszczona. Zbierają się ważni ministrowie, aby ją ratować, ale konferencje nie prowadzą do niczego. Zieloni zganiają na czerwonych, żółci wskazują na różowych, a niebiescy nie czują się ani odrobinę winni. Jedynym ratunkiem okazuje się nakłonienie zaczarowanej kury, aby zniosła jeszcze jedno magiczne jajo - z którego wcześniej narodziła się piękna planeta.

Próbują zająć się tym szamani, na różne sposoby, różnymi metodami próbują odwołać się do dobrej woli matki-nioski. Ale sugestywnie przedstawiony na multimedialnych prezentacjach dowcipny kurzy kuperek okazuje się kapryśny i wymagający. Do czego zaprowadzą wybryki i sztuki magiczne kolorowych tancerzy? Nie zdradzę, bo w "Magicznym jaju" dużo jest miejsca na własną interpretację i wizję tego, co własnym ciałem, tańcem i niezwykłymi próbami przechytrzenia grawitacji opowiadają tancerze.

Trochę tu akrobatyki, tańca klasycznego, abstrakcji i dużo sugestywnego koloru w zabawnych, niezwykłych kostiumach. Scenografię budują momentami multimedialne prezentacje, ale przede wszystkim dym, dużo dymu. W roli głównej - wyobraźnia i podskórne odbierani emocji.

Nie znam się zupełnie na tańcu współczesnym. Nie znają się na nim i dzieci. Tym ciekawsza jest możliwość obejrzenia tego, co świat proponuje dziecku.

W zespole teatru Mouvoir prezentującego "Magiczne jajo", tancerze z różnych zakątków: Europy, Azji, Afryki przybliżają dziecku język ciała i jego możliwości. "Mouvoir" to z francuska: poruszyć, pobudzić do działania. Łódzka widownia okazała się, wg współtwórców projektu bardzo grzeczna. W domu przystąpiła do działania: odbywają się Konferencje. A Pan Hulaczek żongluje słońcem, którego nie ma.

Pamiętnik Blumki

2011-10-18T05:22:00.000-07:00

Jak, kiedy, ile - dlaczego?
Przeczuwam wiele pytań oczekujących odpowiedzi, wątpliwości, poszukujących wyjaśnienia.
I odpowiadam:
- Nie wiem.

Ilekroć, odłożywszy książkę, snuć zaczniesz nić własnych myśli, tylekroć książka cel zamierzony osiąga. Jeśli szybko przerzucając karty - odszukiwać będziesz przepisy i recepty, dąsając się, że ich mało - wiedz, że jeśli są rady i wskazówki, stało się tak nie pomimo, a wbrew woli autora.
(...)
"Nie wiem" - w nauce jest mgławicą stawania się, wyłaniania nowych myśli coraz bliższych prawdy.
(...)
Chcę nauczyć rozumieć i kochać; cudowne, pełne życia i olśniewających niespodzianek - twórcze "nie wiem" współczesnej wiedzy w stosunku do dziecka.

Czyje to słowa? Iwony Chmielewskiej? Czuję tremę, bo sama powiedziała o "Pamiętniku Blumki", że to książka jej życia. Przeglądając ją raz za razem mam poczucie, że autorka razem z Korczakiem wiesza dziecięce koszulki. A na każdej stronie udowadnia jak pilną była czytelniczką jego pism.

Chcę nauczyć rozumieć i kochać; cudowne, pełne życia i olśniewających niespodzianek - twórcze "nie wiem" współczesnej wiedzy w stosunku do dziecka.

Korczak: "Jak kochać dziecko". I Iwona Chmielewska.

Nie wiem od czego zacząć i jak napisać o "Pamiętniku Blumki". Co powinnam i co mogę przekazać? Ta książka momentami wzrusza mnie i ściska za gardło. Innym razem - kontempluję i intelektualnie próbuję poradzić sobie z jej kolejnymi warstwami. I cieszy mnie, że "Pamiętnik Blumki" zrywa z martyrologią losów Korczaka. Może zaczniemy doceniać coś więcej niż jego "męczeńską śmierć"?

"Pamiętnik Blumki" to książka dla dzieci. I dla dorosłych.
Dla tych, którzy są świadomi losów dzieci - mieszkańców Domu Sierot z Krochmalnej i losów Korczaka.
I dla kilkulatka, nie znającego jeszcze historii. Może być opowieścią o dzieciach, ich codzienności i Kimś, kto był dla nich ważny.

Albo traktem pedagogicznym w obrazach. A może to bardziej książka o pamięci, przeszłości? O tym, że świat i nasza historia składa się z istnień konkretnych ludzi i naszą rolą jest o tym pamiętać?

"Pamiętnik Blumki" może być tym wszystkim albo jeszcze inną opowieścią. Na pewno nie jest to pozycja "ku czci" poświęcenia i ostatecznej decyzji Korczaka o nieopuszczaniu dzieci w obliczu zagłady. Nie ma tu patosu, jest poezja zgrzebnej codzienności, dowcip, całe mnóstwo okruchów składających się na spójną opowieść. W słowie i obrazie.

Całą książkę spaja konwencja pamiętnika, który funkcjonuje również w konkretnej, "fizycznej" formie. Książkę otwiera zdjęcie, punkt wyjścia opowieści Blumki. Potem możemy zobaczyć okładkę jej pamiętnika, kolejne strony, na których przedstawia postaci ze zdjęcia, a na końcu - również jego tylną okładkę, z komentarzem w pewien sposób biorącym w cudzysłów całą konwencję.

Opowieść Blumki o Zygmusiu, który za zarobione grosze kupił żywą rybę na targu i wypuścił ją na wolność, Regince - wielbicielce książek, pięcioletnim Kocyku, znoszącym węgiel w nocniku, zakochanym Abramku, potarganej Hannie, utalentowanym Aronie, małej Poli to historie prawdziwych dzieci. Każde z nich miało swoje miejsce i czas w kołowrocie historii. I każda ich przygoda jest fragmentem budującym obraz Domu Sierot. Obraz Korczaka.

Pojawiają się także i inne dzieci. Każdy ze swoją historią. Smutkiem, przeszłością, problemem, który trzeba dźwigać albo dowcipną anegdotą. Jest i sama Blumka, która zapisuje w swym pamiętniku różne tajemnice. Pod kołderką - okładką swego zeszytu.

Na każdej karcie sporo jest takich niuansów i tropów do śledzenia możliwych znaczeń. Symboli, fragmentów przewijających się na kolejnych stronach - czerwone sznurowadła, które kilka stron dalej stają się nicią, za pomocą której zostaje wyszyty ptak, buty i bose nogi, skarpety, kolejne ptaki, klatki, niezapominajki i zza tych fragmentów wychylające się co rusz dłonie albo zarys postaci w niebieskim fartuchu.

To jest nasz Pan Doktor.

Po Korczaku wieszającym dziecięce koszulki, Iwona Chmielewska ustami Blumki wprowadza to, co mniej lub bardziej dosłownie odzwierciedla jego myślenie o dziecku. Ta opowieść jest ściśle powiązana z "pierwszą częścią" pamiętnika i konkretnymi postaciami, ich historią. Obraz i ten swoisty porządek dopowiadają tutaj wiele, tworząc równoległą opowieść, z całym korowodem niuansów. Wszystko dobitnie pokazuje, jak bardzo "teoria" Korczaka wypływała z tego, co robił na co dzień.

"Pamiętnik Blumki" jest dla mnie wielowątkową opowieścią, gdzie lakoniczny tekst i obraz budowany z szeregu fragmentów odsłaniają to, co zapomniane w historii Korczaka: "Prawo dziecka do szacunku. "Jak kochać dziecko". Jednocześnie poetyka książki obrazowej Iwony Chmielewskiej, to nagromadzenie tropów, budowanie obrazu z wycinków pamięci (pożółkłe kartki z zeszytu, atrament!) w doskonały dla mnie sposób oddają to, jak pisał Korczak - próba uchwycenia myśli, minionego dnia, pomiędzy złem snem i płaczem w sypialni dzieci, zmęczeniem i troską o jutro.

Zło, które zapisało się mocno w historii czai się w tle. To "Oni", których nie da się wykreślić. Ale zwycięża pamięć. I codzienne, kruche dobro. Obowiązek pamiętania o nim. Bo pamiętnik jest po to, żeby nie zapomnieć...

Czym jest dziecko jako odmienna od naszej organizacja duchowa? Jakie są jej cechy, potrzeby, jakie kryje możliwości niedostrzeżone? Czym jest połowa ludzkości żyjąca razem i obok nas w tragicznym rozdwojeniu? Nakładamy na nią brzemię obowiązków jutrzejszego człowieka, nie dając żadnego z praw człowieka dzisiejszego.

Jeśli podzielić ludzkość na dorosłych i dzieci, a życie na dziecięctwo i dojrzałość, to tego dziecka na świecie i w życiu jest bardzo, bardzo dużo.

J.Korczak "Jak kochać dziecko"

Dziękuję wydawnictwu Media Rodzina za udostępnienie książki.

"Pamiętnik Blumki" Iwona Chmielewska. Wydawnictwo Media Rodzina, 2011.

Na deser: "elephant elements"

2011-10-11T02:01:00.000-07:00

Deser zapowiedziany kilka dni temu. Mocno spóźniony. Dużo się dzieje.

Polubiłam tę książkę "niby dla maluchów" za doprowadzanie konwencji do absurdu. Para przedszkolaków - za dowcip, bliskie im zabiegi "rozsadzania schematów" i licytowanie "kto da więcej".

"Elephant elements" to prostota pomysłu i pewna naiwność. Najczęściej czytelnika, spodziewającego się książki o słoniu, albo - po zapoznaniu się z kilkoma stronami - książki "o przeciwieństwach". Nudy...

Ale po chwili daje do myślenia objętość tej książki - ile można tłumaczyć dziecko biegunowość tego świata?

"Elephant elements" niepozornie i za pomocą prostych środków tłumaczy "oczywiste oczywistości", ale bez zadęcia. Jest tak naprawdę punktem wyjścia, przymrużeniem oka, dwukropkiem zapraszającym do przyjrzenia się co może znaczyć "mniej" i "więcej". Niektórzy mogą poczuć się dotknięci pewnymi zestawieniami, zwłaszcza, że dzieci lubują się w "niebezpiecznych" tematach (Co to znaczy zgniły słoń?A w kawałkach? Dlaczego dziewczyna słoń może sikać na stojąco, a my nie?). Uwaga! Książka niebezpieczna dla lubujących się w lekko absurdalnym poczuciu humoru, zaprasza do dopisywania ciągu dalszego, rozbudza apetyt na niepoważne traktowanie schematów, a maluchom faktycznie może pomóc w zrozumieniu niekiedy zupełnej abstrakcji.

Po długim pochodzie "przeciwieństw" znajdziemy żywego i martwego słonia. To książkowy finał:

A to dla mnie bezcenny morał:

"elephant elements" Francesco Pittau, Bernadette Gervais. Pavilion Children's Books, 2001.

To się nie mieści w głowie

2011-10-06T02:19:00.000-07:00

Po książkach Iwony Chmielewskiej nic już tak nie smakuje. Przynajmniej mnie. Czekam na "Pamiętnik Blumki", który podobno już w księgarniach. Czytam Korczaka. 4-latce wpadły "w ucho" opowieści o kozie Melanii, zabieraniu rybek na spacer i wszelkich pomysłach na zagospodarowanie dorosłości w wydaniu (chyba równolatki) Antosi. W duecie z inną pozycją, którą mamy "na oku" (ale o niej na deser). Dowcipnie i lekko absurdalnie.

"To się nie mieści w głowie" Renaty Piątkowskiej to kilkanaście krótkich opowiadań o rezolutnej kilkulatce. Opowiada o drobnych epizodach ze swojego życia, często kontrastując to z lakoniczną konstatacją tego nie da się wytłumaczyć dorosłym. I na tej przepaści, zestawieniu dwóch sposobów postrzegania świata budowany jest dowcip historii.

Antosia zauroczona wdziękiem kozy Melanii postanawia się z nią zaprzyjaźnić (ważnym etapem jest stylizacja zwierzęcia na prawdziwą damę), a nawet zaprosić do siebie do Krakowa. Antosia próbuje również oswoić świat męski przekonując swojego sąsiada do zabawy domkiem dla lalek. Jednak pierwsze konfrontacje z płcią odmienną wydają się udowadniać słuszność tezy o tym, że faktycznie "mężczyźni są z Marsa".

Właściwie każde opowiadanie z tego zbioru udowadnia, że dzieci albo może raczej to dorośli kwalifikują się do kategorii "obcy". Rodzice, babcie, przechodnie wykazują się totalną ignorancją, jeśli chodzi o zrozumienie praw rządzących wyobraźnią. A może ciężko przychodzi im objęcie swą ograniczoną umysłowością (w końcu większość nieużywanych połączeń nerwowych w mózgu zaniknęła...) tego, że wyobraźnia dziecka może być nieograniczona. Na całe szczęście kilkulatka potrafi podejść do tego z pobłażaniem i stoickim spokojem.

Dzieci żyją poza czasem i poza utartymi schematami postrzegania "porządku" świata. Dla Antosi drzewa z zasadzonych pestek wyrastają w swoim tempie, sprzęty AGD żyją swoim życiem i odmiennym od powszechnie przyjętego przeznaczeniem. Motywy bajkowe są nader twórczo przetwarzane. Słownik rozrasta i wzbogaca o nowe słowa albo znaczenia pojęć już zużytych.
Kilkuletnia narratorka opowiadań Renaty Piątkowskiej lekko i dowcipnie przedstawia nam swój świat - bawi przedszkolaki (przetestowane), rodziców skłania do rachunku sumienia z naszej "zdroworozsądkowości" i omnipotencji. Szkoda, że ilustracje Katarzyny Bajerowicz nie wyszły ani krok poza rolę "bycia w tle" tekstu - kolorowo, ładnie, bez istotnego znaczenia.

Wczoraj byłam na zebraniu w przedszkolu dzieci. Rodzice zostali sprowokowani do zajęcia się tym, co na co dzień mają dzieci - pracą pomocami (montessoriańskimi). Spróbować spojrzeć na świat oczami dziecka. Ważne doświadczenie.

Wracam do Korczaka.

Szacunku dla bieżacej godziny, dla dnia dzisiejszego. Jak będzie umiało jutro, gdy nie dajemy żyć dziś świadomym,
odpowiedzialnym życiem? Nie deptać, nie poniewierać, nie oddawać w niewolę jutra, nie gasić, nie śpieszyć, nie pędzić. Szacunku dla każdej z osobna chwili, bo umrze i nigdy się nie powtórzy, a zawsze na serio; skaleczona krwawić będzie, zamordowana płoszyć upiorem złych wspomnień.
Pozwólmy ochoczo pić radość poranka i ufać. Dziecko tego własnie chce. Nie żal mu czasu na bajkę, rozmowę z psem, chwytanie piłki, dokładne obejrzenie obrazka, przerysowanie litery, a wszystko życzliwie. Ono właśnie ma słuszność.
Naiwnie obawiamy się śmierci, nieświadomi, że życie jest korowodem zamierających i nowo zrodzonych momentów.
(...)
Dzielimy nieudolnie lata na mniej i więcej dojrzałe; nie ma niedojrzałego dziś, żadnej hierarchii wieku, żadnych wyższych i niższych rang bólu i radości,nadziei i zawodów.

J.Korczak, "Prawo dziecka do szacunku"

Dziękuję Wydawnictwu Literatura za udostępnienie książki.

"To się nie mieści w głowie" Renata Piątkowska, il. Katarzyna Bajerowicz. Wydawnictwo Literatura, Łódź 2011.

Moje kroki

2011-10-02T12:51:00.000-07:00

Porządki na biurku. Dzieci przeglądają książki, które jeszcze nie dotarły do "ich" półek. Ja: O czym jest ta książka? 6-latek gładząc jej okładkę: ... O krokach ŻYCIOWYCH

"Moje kroki".

Iwona Chmielewska.

Monochromatyzm. Oszczędna kreska. Zagęszczenie metafor. Dowcip i umiejętność zaskakiwania nieoczywistością - wydawałoby się - utartej drogi.

"Moje kroki" wpisują się w serię, która sama autorka nazywa "kształty". Zbudowane się one wokół koncepcji "kreatywnego widzenia" - zarys przedmiotu, konkretu staje się punktem wyjścia do zaskakującej historii. Opowieści pełnej niespodzianek, odkrywania niuansów nieoczywistości, które czaić się mogą w prozie życiowej. A pod nią - drugie i trzecie dno. Tu mniej znaczy więcej: Sensów, znaczeń i miejsca na wyobraźnię i na tego, kto bierze książkę do ręki.

"Moje kroki" to historia (albo raczej zaledwie jej szkic) wyjścia z domu i powrotu. Narracja dziecka, w której droga do szkoły staje się zupełnie niezwyczajną zwyczajnością. To także przepiękna w swej prostocie opowieść o wyjątkowym darze, którym dysponują dzieci - umiejętnością widzenia drobnostek urastających do rangi szlachetnego klejnotu. Dar dostrzegania drugiego i trzeciego planu, gdzie wycinki ulicznej rzeczywistości stają się doniosłym wydarzeniem. "Moje kroki" mocno to podkreślają, rozpisując subtelną grę pomiędzy lakonicznym tekstem a obrazem.

Lecz jest tutaj jeszcze tutaj całe bogactwo wątków: ślad odciśniętego buta zmienia "kierunek", wolność przeplatana z poczuciem odpowiedzialności, dom i oczekiwanie, dorastanie, odchodzenie i powracanie.

Samodzielna droga do szkoły - pierwsze kroki życiowe. Czająca się gdzieś pod podszewką narracji dziecka matka, która żegna i wita. Czeka. Wkraczanie w dorosłość i niezawisłość. Wolność wyboru ścieżki i drogi życiowej. Pierwsze samodzielne decyzje. Głęboki oddech. Wybór tego, co odciśnie na nas ślad - bo nie tylko stopa, but wolnego człowieka zostawia ślad, ale i droga, którą obierze zostawi w nim swoje echo.

Do dziś pamiętam swoją drogę "do" i "z" szkoły, jej niewytłumaczalne wydłużanie się i co rusz odkrywane tajemnice, nowe atrakcje. Świat zaludniony przez zdecydowanie mniejszą ilość niebezpieczeństw. Cudowny smak kiszonej kapusty, oranżady w foliowych torebkach i wolności. Wierzę, że i dziś równie dobrze smakuje ona dzieciom. Bez rodzica - wiecznego kierowcy, nieustannej kontroli i nadajników GPS wszytych w dziecinne ubranie.

Wychodzę do szkoły

zaraz po śniadaniu

Po drodze mijam kiosk z gazetami

przychodnię dentystyczną

(...)

i park

(...)

Choć na każdym kroku dzieje się coś ciekawego,

pamiętam o przestrogach mamy:

Tylko nie zgub po drodze głowy!

Nie myśl o bzdurach i nie fantazjuj!

Szkoła staje się punktem, który ma swoje miejsce na drodze, ale nie jest bynajmniej celem. Czytając - oglądające "Moje kroki" raz za razem dochodzę do wniosku, że szkołą staje się cała droga, którą pokonuje bohater tej historii - i każde dziecko. To ważna lekcja świata - i dla niego, i dla dorosłego, który śledzi historię "Moich kroków".

Opowieść "o krokach" staje się metaforą nie tylko tego zalążka wolności, które rozkwita w kilkulatku, ale i opowieścią o rodzicielstwie, z punktu widzenia tego, kto przyjął tą rolę.

Nie zdradzę całej subtelności zakończenia. "Moje kroki" to przypowieść o niezwykłym widzeniu świata. O rozkwitającej wolności. O radości z pierwszych samodzielnych kroków i tych kolejnych. ŻYCIOWYCH.

"Moje kroki" Iwona Chmielewska. Wydawnictwo Nonjang, Korea 2011.

Łódź pełna komiksu

2011-09-28T23:58:00.000-07:00

Pełny program Festiwalu na jego stronie. Dla dzieci - konkursy plastyczne, projekcje animacji, spotkanie i warsztaty z Kari Korhonenem, fińskim rysownikiem serii „Kaczor Donald".

Dzieci (przynajmniej "moje") nieco po macoszemu potraktowane, bo domowe upodobania nie zaczynają się i nie kończą na Disney'owskich komiksach. Właściwie nie mamy ani jednego.

Ja liczę na "Mistrza i Małgorzatę" Askolda Akiszyna i Miszy Zasławskiego. I ciekawą dyskusję "Komiks a literatura" (29.09, godz. 18 - już dziś!).

Podziwiam entuzjazm i zapał organizatorów. Bo dzieje się dużo przez cały rok.

여자아이의 왕국 (Królestwo dziewczynki)

2011-09-23T02:59:00.000-07:00

Śmierć, choroba, miłość, aborcja, poród, miesiączka - to tematy najczęściej wymieniane jednym tchem pod hasłem "tabu". W reklamach krew menstruacyjna ma kolor niebieski, a wszelkie specyfiki z zakresu higieny promowane są pod hasłem "przyjemnego zapachu", tak jakby kobieca intymność związana była z czymś odrażającym i brudnym.

(...)

"Królestwo dziewczynki" Iwony Chmielewskiej to antidotum na publiczne kreowanie wizerunku kobiecości. Zwłaszcza dla tych, które jedną nogą jeszcze w dzieciństwie, odliczają dni do pierwszej miesiączki. Książka wyjątkowa dla dziewczyn i kobiet, córek i matek. Ich mężów i ojców. I synów. Fizjologia staje się tutaj punktem wyjścia do wielowątkowej i metaforycznej opowieści.

To nie jest poradnik z czym wiąże się miesiączkowanie. A jeśli już - to mocno nietypowy. Poetycki - i w słowie, i w obrazie. To książka - prezent. Dla już-kobiety i jej kobiecości. Na teraz i na przyszłość. Na całe życie.

To książka, której symbolikę i przewijające się motywy śledzi się podczas każdej lektury. I pewnie inaczej odczytuje się ją na każdym etapie swej kobiecości. Jej blasków i cieni.

To jednocześnie afirmacja kobiecości i pytanie o jej kształt. Baśniowe motywy i subtelny dowcip. Pięknie wydane, choć uboższe o perłową poświatę tapety, która jest tłem opowieści. Pisałam sporo już o tej książce (tutaj) po spotkaniu z Iwoną Chmielewską, na którym pokazywała swoje projekty i powiadała o swojej pracy.

"Królestwo dziewczynki", w którym zakochałam się do pierwszego wejrzenia właśnie ma swoją premierę w Korei.

Pani Iwono.

Dziękuję.

여자아이의 왕국("Królestwo dziewczynki") Iwona Chmielewska. Wydawnictwo Changbi, 2011.

Niewidzialny Tonino. Gianni Rodari

2011-09-21T01:46:00.000-07:00

Nie wiem czy macie w domu cenną pamiątkę rodzinną. Może obrus po prababci? Wybielony, wykrochmalony. Starannie wyprasowany, wygładzony dotykiem wielu dłoni, rozłożony na stole, zaprasza do zajęcia miejsca przy nim. Prezentuje swą klasę, elegancję, przywołuje wspomnienia. Otwiera wyobraźnię - na to, co było, na to, co będzie...

"Niewidzialny Tonino". Starannie odświeżona klasyka włoskiej literatury dla dzieci. Niczym zadbana pamiątka rodzinna. Świetnie wydana. Szlachetna. Nie udająca podlotka. Z czytelnymi odwołaniami do tradycji już w warstwie ilustracji Agaty Raczyńskiej. W przejrzystym tłumaczeniu. Nie uciekającym od przeszłości (aeroplan pozostaje aeroplanem, specjał - specjałem...), ale świetnym do czytania. I "Posłowie"! Rzecz od dawna niewidziana w książkach dla dzieci!

"Niewidziany Tonino" to opowiadanie łączące fantastykę z realnością. Rodari odrzucił wprawdzie natrętny dydaktyzm, ale łatwo wyczuć subtelne moralizatorstwo w historii chłopca, który obawia się konsekwencji nieodrobienia pracy domowej. Ale nie o lenistwo tutaj chodzi...

Autor "Niewidzialnego Tonina" z czułością i humorem pokazuje opresję najmłodszych - w szkole, w domu, na podwórku (gdzie kiedyś bywali groźni dozorcy, a obecnie - raczej starsze panie w oknach). "Władza" dorosłych jest deprymująca, a nieopatrznie wypowiedziane życzenie sprawia, że Tonino wymyka się spod niej - staje się niewidzialny. Wolno mu wszystko, bo on jako "nie-widoczny" - nie-istniejący wyzwala się od systemu kar. Znikają konsekwencje. Czy to upragniona wolność?

Nie będę zdradzać do jakich wniosków dochodzi Tonino, bo jak się głębiej wejdzie pod powierzchnię tej historii - dużo można w niej wyczytać. I nie chodzi tylko o "życiowe mądrości", ale i rodzaj opowieści filozoficznej. Oprócz przyjemności płynącej z historii (dzieciom, zwłaszcza 6-latkowi, było za mało, za krótko; zażądał powtórki) frajdę sprawiają ilustracje Agaty Raczyńskiej. Z czytelnymi odwołaniami do tradycji. Lekkie i pełne świeżości, humoru i widocznych emocji...

Mam wrażenie, że duża udział w moim "pierwszym wrażeniu" z "Niewidzialnego Tonino" ma praca tej ilustratorki, autorki komiksów i animacji. Warto śledzić jej dokonania, choć dzieli czas pomiędzy Chile, Meksyk i Polskę - jej prace można obejrzeć tutaj, a na autorskim blogu - sporo "minikomiksów" i rysunkowych komentarzy rzeczywistości.

Dziś "Niewidzialny Tonino" to książka doskonale szlachetna w swej klasycznej koncepcji. Choć jej twórca, Gianni Rodari, ze względu na swe polityczne uwikłania niedawno odkryty "na Zachodzie", został wpisany w rubrykę "wizjoner" i "reformator".

W Polsce w latach 50-tych i 60-tych wydano cztery jego książki. Potem długo, długo nic. Kolejne polskie tłumaczenia pojawiły się wtedy, kiedy Rodarii miał już swoje stałe miejsce obok twórcy "Pinokia" i Amicisa - autora "Serca". Wydawnictwo Bona zapowiada kolejne tłumaczenia Gianni Rodariego. Mnie marzy się jednak to, z czego obecnie on najbardziej słynie - "Gramatyka wyobraźni".

I hope this small book can be useful for all those people who believe it is necessary for the imagination to have a place in education; for all those who trust in the creativity of children; and for all those who know the liberating value of the word.

frag. "The Grammar of Fantasy, An Introduction to the Art of Inventing Stories" G.Rodari,
cyt. za : The Greenwood encyclopedia of folktales and fairy tales

Jej fragmenty można znaleźć rozsiane w sieci; przywoływana jest nawet w podręcznikach z "kreatywnej" metodologii programowania. Ale przede wszystkim to jeden z naczelnych fundamentów tego, co bywa i w Polsce nazywane "storytellingiem" (kiedyś to było "gawędziarstwo").

Zabawa słowem podobno niektórym przychodzi niezwykle łatwo, to coś w rodzaju "doskonałego słuchu". Ale Rodari nie chce doskonalić umiejętności wybrańców, a raczej podsuwa narzędzia jak rozwijać dziecięce (i nie tylko!) umiejętności tworzenia opowieści. I nie chodzi tylko o "artystyczne wytwory", które rozwijają sztukę opowiadania, wypowiadania się, kreatywne pisanie - mówienie, ale i o "otwieranie" umysłu, wyobraźni, budowanie pewności siebie - poczucia własnej wartości i scalania zbiorowości. Opowiadanie jest aktem społecznym. Tworzenie opowieści ma swoje pierwotne źródła, prowadzone dziś w odpowiedni sposób ma służyć wszechstronnemu rozwojowi, uczyć (przywracać umiejętność?!) dostrzegania nieoczywistych stron rzeczywistości - twórczego myślenia, umiejętności patrzenia na problemy z zupełnie innej perspektywy.

Every possible use of words should be made available to every single person — this seems to me to be a good motto with a democratic sound. Not because everyone should be an artist, but because no one should be a slave.

frag. "The Grammar of Fantasy, An Introduction to the Art of Inventing Stories" G.Rodari,

cyt. za : The Greenwood encyclopedia of folktales and fairy tales

"Niewidzialny Tonino". Gianni Rodari. Klasyka zachęcająca do użycia wyobraźni. O tym, co może znaczyć "być niewidzialnym", "być wolnym"...

Dziękuję wydawnictwu Bona za udostępnienie książki.

"Niewidzialny Tonino" Gianni Rodari, il. Agata Raczyńska, tłum. Ewa Nicewicz, posłowie Monika Woźniak. Wydawnictwo Bona, Kraków 2011.

Tata ucieka z cyrkiem

2011-09-19T00:38:00.000-07:00

Gdybym poszła tropem pewnej opiniotwórczej gazety, która mocno wczuła się w lekko skandalizujący (ale i autoironiczny) ton Edgara Kereta powinnam inaczej zatytułować ten post. Kiedy byłem mały, chciałem zostać pijaną k*rwą. Tylko kto wtedy sięgnąłby po jego książkę dla dzieci?!

Anegdota (zasłyszana podczas spotkania na Festiwalu "Łódź 4 Kultur"), której owocem jest powyższy cytat to fragment opowieści Kereta o swoim "dziecięcym" życiu z rodzicami. Opowieści - kreacji. Kolejno o książkach, życiu, popularności, rodzinie: Dziecku, żonie. Matce i ojcu pochodzącym z Polski. Literaturze. Można się tutaj doszukiwać klucza. Ale nie ma takiego obowiązku.

Edgar Keret jest czarujący w lekko ironicznym dystansie do swego "wizerunku publicznego". Kiedy był małym chłopcem rodzice nałogowo na dobranoc opowiadali mu historie. Zwłaszcza ojciec. Kupno książki i jej lektura porównywane było ze zjedzeniem hamburgera - zbyt łatwe i mało nobilitujące... (!)

Historie były "z życia wzięte", najczęściej toczyły się w burdelu, a bohaterkami były jego mieszkanki i ich bywalcy. Ojciec Kereta po wojennych przeżyciach, trafił do Włoszech z misją kupowania broni od włoskiej mafii. Ta tak go polubiła, że zafundowała darmowe mieszkanie rozwiązujące jego problemy finansowe. Traf chciał, że lokum było w domu publicznym. Przestrzeni, o, na tyle bajecznym kolorycie lokalnym po wojennej traumie, że stała się ona synonimem bezpiecznego, fantastycznego miejsca. Idealnej scenerii opowieści dla dziecka. Kiedy mały Keret dopytywał się o znacznie nieznanych słów (burdel, k*rwa, pijak), ojciec zgrabnie czynił z nich symbol kogoś o niezwykle ciekawym podejściu do życia...

Przytaczam tę anegdotę, bo "Tata ucieka z cyrkiem" jest o życiu. Tym razem - dorosłych.
Rodziców. Dla dzieci.

Tekstu tu niewiele. To jedynie zarys historii. Kilka prostych zdań, kilkanaście słów. Reszta zamknięta w obrazie. A może raczej w ilustracji otwierającej możliwe znaczenia.Tak jak w opowiadaniach Kereta - całość może nas zaprowadzić w nieoczekiwane miejsce. Ale nie musi.

Historia rozpoczyna się od pewnego zwyczajnego poranka.W domu - jak się bliżej przyjrzeć - nie do końca zwyczajnym. Tata oszalał z radości. Przyjechał cyrk i to zapowiada wielką rodzinną wycieczkę. Ojciec o niczym innym nie mówi. Na śniadanie przygotowuje serię niebezpiecznych akrobacji. Na obiad - wyprasowaną odświętną sukienkę dla córki - judoczki. Relację z euforii, która opanowała ojca zdaje jego syn. Resztę dopowiadają ironiczne wobec rodzinnego pożycia ilustracje Rutu Modan. Mocno wymowne miny dwójki dorastających dzieci, zapięta po szyję, umieszczona gdzieś na marginesie matka zajęta życiem zawodowym, pełen euforii i zapału ojciec. A obok - dość obojętna rzeczywistość. Sporo tutaj niuansów "życia obok", dowcipu i tworzenia "portretów życia rodzinnego".

Tata ucieka z cyrkiem pomimo gwałtownych protestów żony. Stęskniony, śle kartki z każdej strony świata, relacjonując swoje dokonania. I wreszcie wraca. Z cyrkiem.

Znowu poszliśmy do cyrku.

I tym razem było fantastycznie.

Świetna jest imponująca rozkładanka - relacja z cyrkowych dokonań taty. I z emocji, jakie ojciec TERAZ budzi w dzieciach. Poprzednie zblazowane, zdystansowane i lekko ironiczne twarze zastąpił podziw i fascynacja. Zmiana zachodzi nie tylko w dzieciach. Niby wszystko było znowu "jak dawniej". Ale jak wiadomo - "prawie" robi różnicę.

W Stanach, przeciwko publikacji książki "Tata ucieka z cyrkiem" protestowała organizacja zrzeszająca matki samotnie wychowujące dzieci. Bo to Tata uciekł z cyrkiem, w pogoni za swymi marzeniami, pragnieniami, pasją.

Matka Edgara Kereta chętnie pewnie by się do nich przyłączyła, kiedy usłyszała od swego męża, kilkadziesiąt lat wcześniej, o kilkumiesięcznym urlopie na realizację jego marzenia: podróży z Grecji do najdalej wysuniętego na północ punktu Europy. Jako prawdziwa Dumna Polka kazała trójce swych dzieci decydować, czy puszczą ojca. Jak opowiadał Keret, uciekł się on do mocnych argumentów: realizacja tego marzenia to krok do bycia pełniejszym, szczęśliwszym człowiekiem. Poza tym, dla dzieci, to zawsze argument przetargowy, gdyby ojciec chciał im czegokolwiek w przyszłości zabronić...

Ojciec Kereta wyruszył w tę podróż. I faktycznie, jak uprzedzał dzieci, wrócił z niej szczęśliwszy. To wtedy zaczęła się historia książki "Tata ucieka z cyrkiem". Zobaczyć w rodzicu oprócz wiecznego "prawodawcy" i stróża norm wszelkich - osobę z marzeniami. Zobaczyć, że "Ojciec - też syn". I "Matka - też córka"? Można sobie na wiele sposobów tłumaczyć "cyrk" i "niefrasobliwego" ojca, który jednak do niedawna dźwigał "dom na głowie". Ale jednak ktoś, kto ma odwagę realizować swoje marzenia ma swój niewątpliwy urok. Zwłaszcza jeśli to Ojciec. I patrzy na niego Syn.

Może cała sztuka to przyjrzeć się temu, co dzieje się na okładce: dostrzec swoje marzenia i zobaczyć SIEBIE w nich? Nie ważne czy to ojciec dźwigający siaty i ciągnący psa na smyczy, czy "jeszczedzisiajnieusiadłam" matka. Rodzic też człowiek. Ważne, żeby pamiętały o tym nie tylko dzieci...

Dziękuję wydawnictwu Nisza za udostępnienie książki.

"Tata ucieka z cyrkiem" Edgar Keret, Rutu Modan. Wydawnictwo Nisza, Warszawa 2011.

Mapy mówią

2011-09-18T09:41:00.000-07:00

Wszystkim dzieciom na świecie....

Czekałam na tę książkę długo. Dwa lata temu wydana w Korei. Dostrzeżona i nagrodzona. W tym roku chwali się nią (i także zbiera nagrody) niemieckie wydawnictwo. To książka kwalifikowana do kategorii "edukacyjna" , choć nie w oczywisty sposób. Czy pojawi się w Polsce? Podobno rodzimy odbiorca i dorosły pośrednik (nauczycielka, nauczyciel) są "nieadekwatni" (aluzja do gotowości na TAKĄ książkę?). Czujecie się docenieni... przez wydawców?

Kim Heekyoung, autorka tekstu - "scenariusza". Absolwentka historii sztuki i filozofii, współtwórczyni razem z Iwoną Chmielewską, nagrodzonej w Bolonii książki "Dom Duszy. MAUM". "Wo geht's lang" to jej druga książka. Tym razem z równie intrygującą polską ilustratorką: Krystyną Lipką-Sztarbałło.
Ona sama mówi o tej niezwykłej książce, że to "ekstremalne doświadczenie ilustratorskie". "Wo geht's lang" nie jest encyklopedią wiedzy o mapach i ich historii. Nie opowiada TYLKO o mapach, choć stają się one punktem wyjścia. "Wo geht's lang" oczarowała mnie sposobem podania tego, co intelektualne, ale i tego, co kryje się "pod podszewką" tej książki.

Krystyna Lipka-Sztarbałło opowiada o swoim zdziwieniu w pracy dla koreańskiego wydawnictwa Nonjang. Oto okazalo się , że jako ilustratorka mogę, a nawet muszę DECYDOWAĆ o metodzie zapodawania wiedzy i jej interpretacji.
Nie była pierwszą twórczynią koncepcji. Ale to jej wizja trafia do ręki dziecka.

Śledzimy historię postrzegania świata, przyglądamy się mapie zrobionej z patyków, muszelek i kamieni, mapie greckiego filozofa i dziełu Rzymian, z którego zostało 1200 marmurowych fragmentów. Czytamy o średniowiecznej mapie. I nieoczywistym dziele geografa muzułmańskiego. O postrzeganiu świata przez twórców koreańskiej mapy, gdzie malutka Europa schowana w lewym górnym rogu, za nią jeszcze mniejsza Afryka. Obok nich - wielka Azja, okrągła jak miodowe ciastko chińskie i wielka jak brzuch atletów Sumo. Kolejna strona to kolejna konfrontacja. Z najstarszą koreańską mapą Azji z poprzedniej strony sąsiaduje wizja Abrahama Orteliusa, niderlandzkiego autora pierwszego usystematyzowanego zbioru map świata.

Każdej informacji o konkretnej mapie towarzyszy lakoniczne i wieloznaczne podsumowanie. To krok "pod podszewkę" oczywistości, swego rodzaju zagadka, impuls do spojrzenia na mapę z innej - symbolicznej strony.

Wszystkie te zdania na kolejnych kartach łączy graficzny wyróżnik, przewijający się przez całą opowieść. A jeszcze inną wartość tworzy ta historia, którą opowiada obraz. Za każdym razem wyraźnie nawiązujący do estetyki epoki, w której powstała dana mapa. I za każdym razem - spójny z całością opowieści.

Obok map starożytnych i średniowiecznych pojawiają się mapy z XVI czy XIX wieku, początki stosowania ikon, współczesne schematy map przestrzeni publicznej (muzeum), linii metra, mapa kosmosu oparta na zdjęciach z satelity, mapa gwiazdozbioru, GPS i mapa DNA (genom).

Na każdej karcie - niczym "kropka nad i", znak zapytania i wielokropek razem wzięte: wieloznaczny passus dający do myślenia o naszym ludzkim postrzeganiu świata, poszukiwaniu w nim miejsca i próbach ogarnięcia nieskończoności, która otacza kruchą jednostkę.

Ta książka to dla mnie ogromny zbiór inspiracji - punktów wyjścia do poszukiwania, myślenia o świecie i o człowieku. Jego marzeniach, dążeniach, pasji, dumie, kruchości. O niewiedzy i o tajemnicach, które nie wiadomo czy zostaną odkryte.

Karta poświęcona informacjom o mapie DNA (genomie)

Choć wiem o tobie tak dużo, nie wiem, w którym człowieku się zakochasz

Książkę zamyka zbiór krótkich, encyklopedycznych informacji o wszystkich mapach (i ich typach), które pojawiły się w "Wo geht's lang". Ale jeszcze ważniejsza jest przedostatnia karta - znak zapytania, który pojawia się obok zamyślonej postaci dziecka. Gra, która rozgrywa się między tą kartą (podobnie jak i innymi) a wyklejkami, na których najpierw pojawia się motyw biblioteki i krążących po niej ludzi a potem - z innej perspektywy - powtórzony schemat staje się bliżej nieokreślonym labiryntem ze znaczącą czerwoną kulą (i jej bliźniaczym odbiciem, zagubionym towarzystwem?)

Nie pojawia się tutaj żadne słowo, ale ta wieloznaczna i wielopiętrowa ilustracja przywołuje cały nieskończony pochód tropów i motywów zakorzenionych w kulturze. Jasne, że dziecko nie odczyta tego intelektualnie, ale zagadka i pasja zadawania pytań zostaje zasiana. To także dowód na to, że "Wo geht's lang" to książka nie tylko dla dziecka. Z szacunkiem traktuje każdego czytelnika. To nie tylko książka edukacyjna - pomoc naukowa dla dziecka, dorosłego.
To książka - inspiracja.
Bo tutaj kipi od chęci zadawania pytań, poszukiwania. Tropienia tajemnic, pasji szukania swego sensu i miejsca. A obok tego - szacunek dla różnorodności, dla sposobów postrzegania i tłumaczenia sobie na swój sposób świata.
Świat jako wielka biblioteka. Świat jako labirynt... Mapa kraju, kontynentu, kosmosu. Mapa miasta, muzeum, najbliższej okolicy, własnego DNA. Mapa świata. Mapa myśli. Mapa życia... Co mapy mówią do nas? Co mapy mówią Tobie?

"Wo geht's lang" Kim Heekyoung, il. Krystyna Lipka-Sztarbałło, tłum. Hans-Jurgen Zaborowski. Wydawnictwo Gerstenberg, 2011.

Bob Gill i mysia dziurka

2011-09-14T01:54:00.000-07:00

Co się dzieje, kiedy spotykamy Innego "oko w oko"? Opowieść o dwóch myszach siedzących w dwóch dziurkach - koncepcja Boba Gila na przypowieść o obawach przed Obcym, strachu i tolerancji. Bez zjadliwej ironii i "wideł", z przymrużeniem oka - przez "mysię dziurkę".

Bob Gill, jak piszą o nim znawcy, przez przeszło sześćdziesiąt lat stworzył "kluczowe punkty orientacyjne" obecnego krajobrazu kreatywnego projektowania. O jego pracy mówią wiele tytuły ostatnich opublikowanych książek: "Graphic Design as a Second Language" (2003) and "Words Into Pictures" (2009). Na poczatku swej drogi zawodowej był jednym z założycieli Fletcher / Forbes / Gill Design Studio - prekursora Pentagramu (studio projektowe jedno z większych na świecie, o "globalnej" strukturze). Gill dość szybko wybrał bycie freelancerem - zajął się pracą na własną rękę, nauczaniem i tworzeniem książek dla dzieci. Esencja kreatywności?

"The Green-eyed Mouse and the Blue-eyed Mouse" to opowieść o zielonookim Noah, którego tak nazwała matka, pomimo tego, że była Chinką. Liczy sobie 42 i pół miesiąca i większość życia spędza w dziurze. Pewnego dnia postanawia "gdzieś" się wybrać. Może do muzeum, albo gdzie indziej? Lecz właśnie wtedy zauważa w swojej mysiej dziurce (znacząca perspektywa!), wpatrujące się w niego niebieskie oko.Mocno go to przeraziło i zniechęciło do "wychodzenia na zewnątrz".

W tym samym czasie, mysz o imieniu Raffaella (nazwał ją tak ojciec, pomimo tego, że był Anglikiem), przechodząc obok, zajrzała do dziurki i zobaczyła zielone oko. Noah nigdy nie widział niebieskiego oka, wyobraził sobie więc, że może należeć do smoka, albo czegoś znacznie gorszego...

Raffalea nie pozostała dłużna zielonemu oku... Gra "w domysły" toczy się dalej, zapraszając czytelnika, zwłaszcza najmłodszego, czym to "obce, nieznane oko" może być...
Dwie myszy stoją naprzeciw siebie, na dwóch krańcach otworów "mysiej dziurki" i próbują wyobrazić sobie to, czego nie widać. Co z tego wyniknie?

Poznanie nie jest, jak się okazuje, takie proste. Ktoś musi pierwszy odsłonić swoją tożsamość... Czy myszom wystarczy na to odwag i chęci, by przekonać się "kim jest" tak naprawdę Obce Oko?

Spodziewają się najgorszego, ale jednak znajdują takie rozwiązanie, które zadowoli ich obojga. Dobry przykład do wytłumaczenie dziecku czym naprawdę jest kompromis.

"The Green-eyed Mouse and the Blue-eyed Mouse" to zabawna, wciągająca w swoją koncepcję opowieść o tym, że Obcy nie musi być Innym. Czarno-biała, świetnie operująca kolorem (kolor oczu i kolorowe wybrane partie tekstu) historia ze stylizowanymi retro-rysunkami. Lekcja inteligentna, twórcza, ze zgrabną koncepcją o tym, że nie zawsze można oceniać książki po okładce, Obcego po kolorze, a Internaut(k)ę po wyrwanych z kontekstu słowach. Bo kto wie, kto się kryje na końcu naszej "mysiej dziurki"?

"The Green-eyed Mouse and the Blue-eyed Mouse" Bob Gill. Wydawnictwo Phaidon, New York 2010.

Tuwimowi się należy!

2011-09-13T01:30:00.000-07:00

13 września. Dziś urodziny Tuwima! Ze swej miłości do Tuwima zwierzałam się dawno temu. Tuwima muzycznego, absurdalnego promowałam zagorzałe w przedszkolu. Powoli zbliża się czas, kiedy będę mogła mogła odsłaniać swoim dzieciom "w inne twarze" Tuwima. Myślę, że zakorzenione bardzo w tym co "łódzkie".

16 września wielkie świętowanie urodzin Tuwima na Piotrkowskiej. Polecam wieczorny koncert "Rambo Jet" - Tuwim w nowej odsłonie. Bez upupiania. Bardzo łódzko. Punkowo, lewicowo, niepokornie. Dla wszystkich (byliśmy jakiś czas temu na koncercie - przetestowane na 6-latku)

Będzie też atrakcja dla dzieci - mocno absurdalne "Tuwimki" Teatru Pinokio. Warto!

Księżycolud

2011-09-12T01:52:00.000-07:00

"Księżycoluda" Tomiego Ugerera można opatrywać etykietkami typu "opowieść o (nie)tolerancji", "historia inności", "tęsknocie za swoim miejscem".
Co przymierzam do tej książki kolejną "definicję", wychodzi mi na to, że pasuje. I mimo to, albo właśnie dlatego, czuję lekki zawód.

Tomiego Ungerera pokochał, już jakiś czas temu, pięciolatek za "Rodzinę Mellopsów". "Księżycolud" i "Otto" wydane na początku tego roku przez Format czekały już sporo na swoją kolei. Tego pierwszego przywołała chyba najbliższa pełnia Księżyca (już dziś) i widok z balkonu.

niestrudzony obrońca wartości, takich jak tolerancja i wzajemne poszanowanie kultur, a także zagorzały przeciwnik rasizmu - Tomi Ungerer, urodzony w 1931 z Strasburgu. Nie ominęły go wojenne zawirowania i nazistowska indoktrynacja w szkole w Alzacji. W kolejnych latach, jako indywidualista kroczy własnymi drogami, dużo podróżuje i angażuje się politycznie. Zazwyczaj demonstruje swoje przekonania w bardzo radykalny sposób.

I widać to w "Księżycoludzie". Nie ma tu zniuansowania i "odcieni szarości". Jest Księżycolud i karykaturalny obraz ludzi "na Ziemi". Po jednej stronie - ten "jasny, czysty i szlachetny", po drugiej - ciekawscy, żądni sensacji, nieprzyjaźni i zaściankowi mieszkańcy fascynującej planety.

Księżycolud to Ktoś, kogo zarys postaci można wypatrzeć na tarczy Księżyca w pełni. To jego świetliste mieszkanie w kosmosie. Piękne, ale nudne. Dlatego tęsknota za zabawą i tym, co "tam na dole" każe mu chwycić za ogon spadającej gwiazdy i dostać się na Ziemię. Jego przybycie wzbudza spore zamieszanie, co mocno ironicznie pokazuje Ungerer. Ciężko jednak wytłumaczyć kilkulatkowi - esencji ciekawości - wyśmiewane zjawiska "psychologii tłumu", podążającego za Strażą Pożarną, Wojskiem, Policją. Swoje dokłada jeszcze przedstawienie "komitetu powitalnego" Księżycoluda - operowanie stereotypami w stanie czystym: chłop (jak można się domyśleć) z widłami - esencja "prymitywnego wieśniaka" żyjącego w strachu przed Obcym, pełen złości mały kundel szczerzący zęby i "paparazzi" żądny sensacji.

Biedny Księżycolud. Został uznany za najeźdźcę. Zamknięty w więzieniu. Z perspektywą specjalnego sądu. Wszystkie "siły polityczne" nie przewidziały jednak tajemniczego zniknięcia więźnia.
Księżycolud zaczął się rozkoszować wolnością i urokami "łona natury". W wizji Ungerera jedynie zwierzęta i przyroda nastawieni są przyjaźnie. Bezkarnie może się on jeszcze pojawić na balu przebierańców. Tylko maski i odwrócenie codziennego porządku wywołują przychylne nastawienie do "Inności"...

I tutaj jednak trafia się jakaś zrzęda. Ksieżycolud musi znowu uciekać. Przystanią i ratunkiem okazuje się zamek "książkowego przykładu" dziwaka, który w finale wysyła przybysza z powrotem na Księżyc. W dodatku za wysłanie statku kosmicznego spływają na niego zasłużone splendory.

Księżycolud już nigdy nie wrócił na Ziemię. Bo i po co? Zrozumiał, że Inny nigdy nie zaznałby na niej spokoju. Niewesoła to czarno-biała wizja świata. Jest przybysz - pełen ciekawości i otwartości i "nasi" - z widłami, podejrzliwy, ciekawscy bez grama życzliwości, nieufni, rządni sensacji. Władza, która "musi się wykazać". Nie wiem na ile to lekcja tolerancji. A na ile krzywe zwierciadło i mocno ironiczny portret naszej cywilizacji. Bardziej dla dorosłych niż dla dziecka ("kultura" i "natura" są tutaj wyraźnie przeciwstawione). Nie jestem niepoprawną optymistką w ocenie ludzkiej kondycji. Ale wierzę, że niekoniecznie słuszny jest tak jednostronny i radykalny obraz "świata wobec Innego" podstawiony pod nos dziecka.

Próbuję podejść do tej historii z różnych stron - w Księżycoludzie można zobaczyć też Dziecko, traktowane często jak "przybysz z kosmosu". Można rozszyfrować i inne tropy. Szkoda, że tym ironicznym portrecie zabrakło wyjścia poza proste stereotypy "tolerancji i nietolerancji", sięgnięcia po niuanse i dostrzeżenia czegoś poza prostym podziałem dobrzy - źli.

Dziecko jest cudzoziemcem, nie rozumie języka, nie zna kierunku ulic, nie zna praw i zwyczajów. Niekiedy samo rozejrzeć się woli; gdy trudno, prosi o wskazówkę i radę. Potrzebny przewodnik, który grzecznie odpowie na pytanie.
Szacunku dla jego niewiedzy!
(...)
Szacunku dla pracy poznania!

J.Korczak, fragment "Prawo dziecka do szacunku"

"Księżycolud" Tomi Ungerer, przeł. Michał Rusinek. Wydawnictwo Format

Katsumi Komagata. Found it!

2011-09-11T02:28:00.000-07:00

Książka z dziurką. Książka - niespodzianka. Zaskakująca, pełna zagadek, zabawna i zjawiskowa. Wielowątkowa, wieloznaczna i wyjątkowa ze swymi kartami z kalki technicznej. Bez słów.

(...)

To nie koniec opowieści, w której pojawiają się zwierzęta, źdźbła trawy, fragmenty drzewa, nieba - wędrówka trwa dalej, prze kolejne, "przyłapane" fragmenty rzeczywistości. "Coś" staje się czymś innym, kolejne strony odsłaniają następne niespodzianki. Ostatnia - stać się może początkiem - zabawy, własnej podróży, postrzegania świata...

Japoński grafik, Katsumi Komagata wybrał się w podróż pt. "książka - obiekt dla dziecka" wraz ze zmianą swego statusu życiowego. Rodzicielstwo zmienia perspektywę :)
Niektórzy stawiają jego nazwisko obok takich ikon "twórczej książki" jak Bruno Munarii. Prace Katsumi Komagata to książki -obiekty, pełne fantastycznych wycięć, zaskakujące, wielowarstwowe, doskonale skomponowane. Designerski obiekt. Nie wiem czy to akurat ważne dla dziecka. Frajdą dla nich jest obcowanie z "inną" książką, fantastyczna podróż w jaką można się wybrać, odnaleźć mojo-swoje opowieści, zajrzeć pod podszewkę świata. Z dziecięcej perspektywy. Trochę to przypomina zabawę w chowanego. Gdzieś głębiej przypomina, jak złudna jest wiara w monopol swojego postrzegania świata. Katsumi Komagata fascynuje dziecięce widzenie, od "początku". Jedną z jego fantastycznych książek jest "I'm gonna be born!" - opowieść dla dzieci o podróży przez kanał rodny. Więcej książek można zobaczyć tutaj. Piękne dla oka. Piękne historie.

I'm gonna be born!

zdj. ze strony http://item.rakuten.co.jp/buk-r/050-012/

"Descubrelo!" ("Found it!") Katsumi Komagata. Petra Ediciones, 2007.

O Zającu, który szukał Swojego Miejsca

2011-09-09T03:36:00.000-07:00

"O Zającu, który szukał Swojego Miejsca" to historia "z drugiem dnem". Nie wiem czy odczytają ją dzieci, czy dotrą do tych "sensów na zapleczu". Mam wrażenie, że moim kilkulatkom - przedszkolakom trudność sprawia "dorosły" - poważny sposób prowadzenia opowieści, zdania wielokrotnie złożone, nagromadzenie epitetów i porównań. Wolimy oglądać ilustracje. I właściwie mogłyby one funkcjonować oddzielnie...

Książka Agaty Baranowskiej opowiada historię pewnego Zająca. Dorosłym językiem, dorosłą składnią i ilustracjami pełnymi powagi - próbuje przekazać dziecku pewne przesłanie na jego "drogę życiową".

Zając, mieszkaniec niewielkiego sklepu z zabawkami, postanawia - zamiast biernie czekać na spełnienie swego marzenia - zacząć działać.

(...) pokonać lęk przed nieznanym światem i wyruszyć w podróż w poszukiwaniu Swego Miejsca.

Ilustracje, które widziałam już wcześniej na stronie wydawnictwa zapowiadały dużo, ale samej opowieści "o aktywnej postawie życiowej" brakuje lekkości i finezji. Bardzo "dorosłe" i pełne powagi jest prowadzenie historii Zająca. Po ucieczce ze sklepu do tętniącego życiem Miasta, próbując się tam zakorzenić. A to - myjąc szklane wieżowce, a to kierując autobusem. To moment, w którym właściwie jeden raz - humorem i lekką ironią zostaje przełamana powaga opowieści (uwaga warszawiacy - to "puszczenie oka" w Waszą stronę).

Historia Zająca rozwija się etapami - "skokowo" chciałoby się rzecz. Z Wielkiego Miasta Zając "przeskakuje" do elektrociepłowni pod Miastem, a potem ucieka na peryferie. Czytając książkę trochę ma się wrażenie, że brakuje w narracji jakiegoś rytmu i powiązania kolejnych stron - etapów. Zadawałam sobie nawet pytanie czy są one wszystkie konieczne? Z drugiej strony trochę wygląda to tak, że sama historia powstała "pod ilustracje". I to w nich kryje się niezwykłość tej książki.

Pomimo tego, że druk ujął pewnie nieco obrazom Agaty Baranowskiej dużo tu świeżości w podejściu do tego, co można zaoferować dziecku. Zaczynając od "tematów" (komin fabryczny, reflektor lokomotywy), po zabawę perspektywą i sposób potraktowania głównego bohatera (czasem widać tylko jego ucho).

Sama autorka przyznaje: chciałam żeby ilustracje mogły funkcjonować również bez tekstu, jako samodzielne byty, nawet wyrwane z kontekstu. I chyba jest, że u nas tak funkcjonują. W jej pracach widać deklarowaną inspirację malarstwem Edwarda Hoppera. I tak, jak na jego obrazach - ilustracje Agaty Baranowskiej, ze swymi fotograficznymi kadrami i realizmem, tworzą subtelną atmosferę. Pomiędzy kartkami książki czuć unoszący się smutek, a może to raczej pełne spokoju pogodzenie się z tym, jakie figle płata nam "droga życiowa"?

Zając na ilustracjach Agaty Baranowskiej jest wiecznie zdziwiony, czasem w ogóle go nie widać, a obrazy, jak się wydaje, wprowadzają w klimat subtelnie metafizyczny. Kiedy wędrówka głównego bohatera osiąga swój cel, nie jest nam dane obejrzeć twarzy Zająca - co czuje odnalazłszy Swoje Miejsce? Sporo tu zagadek. I być może to zagadka dla każdego z czytelników książki Agaty Baranowskiej - czy pogodzenie się z tym, co nas spotyka na naszej (mniej lub bardziej aktywnej) drodze życiowej to smutek, zabarwiona melancholią zaduma czy "po prostu" - chwila metafizycznej ciszy.

Dziękuję wydawnictwu Ilustratornia za udostępnienie egzemplarza książki

"O Zającu, który szukał Swojego Miejsca" Agata Baranowska. Wydawnictwo Ilustratornia, 2010.

1, 2, 3...

2011-09-07T15:47:00.000-07:00

Odliczam już czas do premiery najnowszej książki Iwony Chmielewskiej - "Pamiętnika Blumki" (wyd. Media Rodzina). Tymczasem - "Myślące cyfry" tej samej autorki. Podążając za nutą absurdu - opowieść o abstrakcyjnym dla dziecka 1, 2, 3...

Bardzo lubię okładkę tej książki - tarcza zegara, z lakierowanymi, lekko wypukłymi motywami. Lubię ich dotyk i zapowiedź symbolicznej i wielokierunkowej, związanej z kolejnymi liczbami, wędrówki.

"Myślące cyfry" to książka, w której liczba jest zaledwie początkiem i punktem wyjścia do dość przekornego potraktowania "tematu". Lekko absurdalnie i niesztampowo. Bo liczby nie zamykają się w "zwyczajowej" 10. Jest ich 12. Przyczynę sugeruje już okładka i tarcza zegara, potem - archipelag wysp, po których będziemy odbywać podróż - śledzić opowieść, która sięga o wiele dalej niż może się nam wydawać na początku...

Pierwszego dnia pierwszego miesiąca, w styczniu, o godzinie 1 docieramy na wyspę nr 1.Mieszka na niej kobieta o imieniu Jeden. Wierzy, że jest najwspanialsza na świecie, bo przecież wszystko zaczyna się od 1.
1 jest pierwsze gdziekolwiek pojedziesz.

Jeden potrafi cierpliwie tłumaczyć, że wszystkie ważne rzeczy są pojedyńcze: jedna głowa, jeden nos, jedne usta i jeden w nich język. Słońce, które świeci w ciągu dnia jest jedno, księżyc, który wschodzi nocą... Ziemia w całym wszechświecie jest jedna i każdy z nas ma jedną matkę i ojca...

Na wyspie numer 2 mieszka mężczyzna. Z radości na widok gości podskakuje dwa razy i ma w zwyczaju wszystko powtarzać. Dobrze także wie, że Jeden ma w zwyczaju zadzierać nosa, bo jest "najważniejsza na świecie". Ale przecież nos, choć jeden, ma dwie dziurki! Nawet kij ma dwa końce.
Dwa opowiada także o pewnym sekrecie: od czasu do czasu spaceruje razem z Jedynką. I choć czasem się kłócą, potem - zawsze śpiewają. Dwa nie chcąc denerwować Jedynki nigdy jej nie zdradził, że śpiewają przecież w ... duecie!

Kiedy w marcu, docieramy na wyspę numer 3 właśnie kończy się zima. Trójka ma nie tylko trójkątny dom, ale i wszystkie krzesła i stoły z trzema nogami. Trójka jest prawdziwą artystką - z trzech podstawowych kolorów potrafi wyczarować barwy trzech wiosennych miesięcy.
W dodatku na jej fortepianowe koncerty (zawsze o godzinie 3) przybywają trzy świnki. Mieszkają one na wyspie w trzech różnych domach, zbudowanych ze słomy, drewna i cegieł. Trzy świnki śpiewają razem w bajecznym trio. I na całe szczęście żaden wilk nie wie o tej szczęśliwe wyspie...

To krótkie streszczenie opowieści o 1, 2 i 3 pokazuje, że zabawa w skojarzenia, absurdalne pomysły i poszukiwanie sensu tkwiącego w abstrakcyjnych (zwłaszcza dla dziecka) symbolach dopiero się rozkręca...

Dalsza wędrówka to już pełne napięcia oczekiwanie: skoro wyspa numer 7 jest z siedmioma górami i siedmioma rzekami, zamkiem o siedmiu wieżach, które noszą nazwy siedmiu dni tygodnia a Siedem jest księżniczką strzeżoną przez siedmiogłowego smoka, to czym będzie Dziewięć, Jedenaście, Dwanaście?!

Nie będę psuć Wam zabawy. A nuż książka ukaże się nie tylko w Korei?

"Myślące cyfry" jest dla mnie trochę inną książką Iwony Chmielewskiej, zwłaszcza od tych na wskroś filozoficznych i "wyciszonych" (w których jestem wciąż zakochana). Inna także estetycznie. Ilustracje sporo tracą "w druku", kto widział oryginały wie, jak zachwycić mogą wszelkie subtelności tych kolaży.

"Inność" to także sprawa niesztampowego dowcipu, uroku absurdalnego stawiania sprawy na głowie, mnóstwo tropów rozbiegających się w przeróżnych kierunkach. Co rusz "zza rogu" kolejnej liczby wychyla się niespodzianka (na którą tak czekamy!) - to w stylu moich kilkulatków. Nigdy nie wiadomo dokąd zaprowadzić może nas przypadkowa rozmowa albo dywagacje o "wymienianiu się mózgami" (motyw z dziś:).
Urzeka mnie to opowiadanie o abstrakcji.

Serdecznie dziękuję Pani Iwonie Chmielewskiej za udostępnienie książki.

"Myślące cyfry" Iwona Chmielewska. Wydawnictwo Nonjang, 2007.

Antoni Marianowicz

2011-09-06T12:39:00.000-07:00

Urodził się w roku 1923, przeżył lat 80 oraz "Hitlera i Stalina, którzy mieli do niego pretensje o niesłuszne pochodzenie: rasowe, klasowe i wszelkie inne..." Nie mogę się oprzeć - zacytuję fragment wywiadu z Antonim Marianowiczem, w którym ze znamiennym dla siebie wdziękiem kreśli autoportret:

Moja wczesna młodość przypadła na lata, kiedy nie miałem okazji z niej korzystać. I wtedy właśnie przezornie zaoszczędziłem sobie trochę tej młodości na stare lata. Poza tym byłem zawsze pesymistą. Dlatego wszystko, co mi się jako tako udaje, budzi we mnie ogromną radość i chęć do życia. Zwłaszcza wtedy, kiedy patrzę na tłumy zawiedzionych i złorzeczących losowi optymistów.

Z Antonim Marianowiczem rozmawia Iwona Kwiecińska

"Panorama" 11 września 1994

Dziwną sławę ma dzisiaj poetów elita:

Często czyta się o nich, lecz ich się nie czyta.

No i po co ludziom poezja? Nie raz się nad tym zastanawiam podglądając współczesność, choć jestem raczej specjalistką od prozy (także tej życiowej ;) Marianowicza wyciągnęłam "przy okazji" "Alicji w Krainie Czarów", mocnego - wakacyjnego - zdystansowania się do realności i trochę w poczuciu obowiązku, bo mały (i smakowity!) tomik wydany już jakiś czas temu przez Dwie Siostry przemknął jakoś bez echa.

A warto wziąć go do ręki - cudny, przyjazny dłoni format, mięsisty, stylowo "przyblakły", doskonały papier, a przede wszystkim - finezja Antoniego Marianowicza, zabawa słowem i niuansami języka, zderzaniem sensu i bezsensu. A do tego ilustracje Janusza Stannego. To lubię!

Antoni Marianowicz, związany swego czasu ze "Szpilkami", nałogowy twórca limeryków (jeden z ich zbiorów zatytułowany znacząco "Uśmiech bez kota"...) tworzy dla dzieci wiersze krótsze i dłuższe; mniej lub bardziej absurdalne, zawsze - igrające (z) językiem, wieloznacznością wyrazów, składnią i rymem. Urzeka mnie w jego twórczości "dziecięcej" (traktowanej na równi z tą niepoważną, dorosłą) żonglowanie wszelkimi niuansami słów, ukrytymi w nich sensami, pokazując jak pod powierzchnią oczywistości słowa, dogrzebać się można skarbów - błyskotliwych spostrzeżeń.

Jego poetyckie działania adresowane do dzieci to nie tylko radosna twórczość pt. "Bawimy się w rymy", bo do tego talentu dokłada jeszcze swą błyskotliwość, szczyptę czarnego humoru, dużo absurdu, zarażając radością i frajdą z manipulowania słowem.

Bo język jest giętki (jak mawiał poeta). A purnonsensowy dowcip, wywracanie słów "na drugą stronę", szczypta absurdalnej poezji bliskie jest chyba dziecięcemu doświadczaniu słowa.

Lubię Marianowicza za finezję, za pokazywanie dzieciom, że język nie jest ponurym zbiorem norm i reguł, gramatyki i ortografii, to żywa materia, z której ulepić można co tylko się zechce. Oby się tylko chciało.

I wbrew pozorom - wywracanie "do góry nogami" wymaga wytrwałego tropienia sensu, dociekliwości i błyskotliwości. Uchwycenia esencji i pielęgnacji inwencji twórczej. Może po to nam poezja?

"Raz czterej mędrcy..." Antoni Marianowicz, il. Janusz Stanny. Wydawnictwo Dwie Siostry, Warszawa 2011.

Alicja w Krainie Czarów

2011-09-05T12:39:00.000-07:00

Choć wiedziałam, że ta książka to jedna z pozycji "żelaznego zestawu" klasyki, nigdy nie przebrnęłam przez nią w dzieciństwie. Dziś, w świat "Alicji" wprowadzam swoje dzieci. Przerost matczynych ambicji? Wątpliwa przyjemność? Pastwienie się nad dziećmi?!

Ojej, co ja wygaduję... Co to ma wszystko znaczyć? powtarzała Alicja, spadając w króliczej norze. Przynajmniej ta jej wersja, która powstała w tłumaczeniu Antoniego Marianowicza. Bo Alicji i "Krain Czarów" polskojęzycznych (i nie tylko) jest co najmniej kilka. Nie wszystkie "dziecięce". Dlatego też moje zainteresowanie wzbudziło nowe tłumaczenie Lewisa Carrolla - "historia opowiedziana przez Bogumiłę Kaniewską". Książkę z ilustracjami Zdenko Basića wydała Wilga. Jaka będzie ta Alicja?

Do naszego domowego, podręcznego zestawu żartów, absurdalnych cytatów i szelmowskiego "mrugnięcia okiem" weszły całe passusy z bajki muzycznej, wydanej przez Bajki-Grajki. Ta "Alicja" napisana przez Antoniego Marianowicza według Lewisa Carrolla, z cudną piosenką Kota-Dziwaka (mistrzowski Wiesław Michnikowski jako Kot z Cheshire, podobnie jak i inne kreacje) z założenia odbiega od oryginału.

Literacki pierwowzór bajki muzycznej - tłumaczenie Antoniego Marianowicza z 1955 roku - znane jest z małego, kieszonkowego formatu i ilustracji Olgi Siemaszko. Podobno to tłumaczenie miało najwięcej wznowień. Być może wynika to z tego, że Marianowicz starał się o przełożenie specyfiki oryginału na polskie realia: jak choćby wiktoriańskie wierszyki należące do kanonu anglojęzycznej kultury dziecięcej w jego wersji nawiązywały do podobnej, polskojęzycznej twórczości (jak Stanisław Jachowicz i "Chory kotek"). Marianowiczowi przyświecało też założenie, że jego Alicja ma być "dla dzieci". To istotne, jak się okazuje (zwłaszcza w świetle rozpraw i dysertacji, badań literaturoznawczych o ilości zjawisk, które biorą początek w "Alicji").

Kolejny polski przekład - Macieja Słomczyńskiego - miał innego, dorosłego, adresata. W połowie lat 80-tych, Robert Stiller, przekonany, że żaden z dotychczasowych przekładów nie oddaje oryginału bierze się za swoje tłumaczenie. Stało się ono znane, głównie ze względu na ilustracje Dusana Kallaya. Ta "Alicja" być może "poprawia" błędy poprzedników, ale pozbawiona lekkości i finezji, czytelnej dla dziecka nadaje się przede wszystkim do oglądania. Nie zaryzykowałam jeszcze jej lektury z sześciolatkiem.

W podobnej kategorii "do oglądania" mieści się przestrzenna wersja "Alicji" Roberta Sabudy (anglojęzyczna). Widzę i wierzę, że jest to jeden ze świetnych sposobów na zachęcenie dziecka do czytania klasyki.

O wszystkich tłumaczeniach i wydaniach "Alicji" nie sposób napisać. Ale jak na tym tle sytuuje się najnowsze tłumaczenie Bogumiły Kaniewskiej? W dodatku z założenia wydane przez Wilgę w formie przyciągającej uwagę czytelnika?

Nie znam, niestety, pełnego tłumaczenia Bogumiły Kaniewskiej "Alicji w Krainie Czarów" (wyd. Vesper). Sama tłumaczka jasno przedstawia swoją misję - "przywrócić Alicję dzieciom". Pragnie być wierna prostocie języka oryginału, uniknąć "dokładania" swoich wersji i dorosłych interpretacji.

Historia dociekliwej, niepokornej siedmiolatki, która mówi to, co myśli i myśli to, co mówi wydana przez Wilgę to opowieść, "na podstawie klasycznej historii". Format książki i jej pewne elementy narzucają sposób czytania, a celem ma być wciągnięcie małego czytelnika (książka jest adresowana przez wydawcę dla dziecka od lat 3 do 12).

Co zostało z prawdziwej "Alicji" w warstwie tekstowej? Mam wrażenie, że tylko "linearna" historia dziwnej wycieczki w głąb króliczej nory i w finale - dość jednoznaczny klucz do odszyfrowania zagadki tajemniczej krainy. Wciągający dla kilkulatków jest pomysł gry, który prowokuje po skończonej lekturze, do studiowania ilustracji i rozwiązania zagadki.

Fabuła tej surrealistycznej podróży nie jest przecież tak naprawdę istotna, a znikły gdzieś te wszystkie finezyjne passusy i całkiem niedorzeczne tyrady bohaterów, zwłaszcza rezolutnej Alicji o niewyparzonej buzi - bliskiej chyba "mojemu domowemu" sześciolatkowi...

Prosty język, historia w miarę linearna, pozbawiona rozbuchanych, absurdalnych dialogów staje się "narzędziem" wprowadzającym w historię Alicji. Ale gdzie podziała się ona sama - w "czystej formie" siedmiolatka, "co w każdą dziurę wejdzie" i wszystko potrafi postawić na głowie?

Lecz może to przerost moich oczekiwań i zakodowany już wzorzec esencji Alicji?

Na pewno "Alicja w Krainie Czarów" Wilgi zwraca uwagę swą formą. Brak jest takich książek na naszym rynku, które swą "interaktywnością" prowokują do czytania i wprowadzając w świat bohaterki - zachęcają do sięgnięcia po oryginał (mam przynajmniej taką nadzieję).

Książkę otwiera "Przewodnik" Białego Królika, w skrócie i z przymrużeniem oka objaśniający reguły rządzące Krainą Czarów. A właściwie brak reguł... Towarzyszy mu prezentacja "Kto jest kim", z ładną definicją Kapelusznika (bardzo dziwny ktoś), niestety, potem w opowiadanych historiach właściwie nie ma śladu po przekornych dyskusjach Alicji z "bardzo dziwnym ktosiem". Ale w końcu ma być to wprowadzenie w Krainę Czarów...

Aurę przedziwnej opowieści przejmują na siebie ilustracje Zdenko Bašića, chorwata specjalizującego się dotychczas głównie w animacji (co według mnie dobitnie widać). I przyznam, że mam z tą wizją problem. Pomijam już sprawę projektu graficznego i złożenia ilustracji z tekstem (choć spójna, jednak podejrzewam,że dodaje pracom Zdenko Bašića pewnej sztampowościi stylizacji na "postarzoną" encyklopedię).

Sama Alicja przypomina trochę porcelanową lalką, wyrenderowaną komputerowo, trochę kruchego blond elfa, a przecież "moja" Alicja nie jest wiotką, grzeczną dziewczynką z kokardą pod brodą! Przyznaję się, że jestem przywiązana do własnej, dorosłej wizji bohaterki Lewisa Carrolla. Moim dzieciom zupełnie nie przeszkadza "komputerowość" i sztuczność Alicji - pociągają je elementy "rosnącej" Alicji, zagadkowe drzwi, znikający Kot z Cheshire czy rozkładanka atakującej talii kart.

Ja dopatruję się niuansów świadczących o pewnej niedbałości (fragmenty kolażowych ilustracji z widocznymi pikselami czy lustrzane - błędne odbicia kart na okładce)- kilkulatki chłoną bardziej aurę Krainy Czarów według Zdenko Bašića. Jego praca została wydana na rynku brytyjskim, amerykańskim i francuskim równolegle z filmem Tima Bartona. Sam ilustrator otwarcie przyznaje się do fascynacji wizjami Bartona. Opowiada o swych kolażowych ilustracjach, fascynacji materią, tkaniną, fotografią i łączeniu ich w nową jakość. Mnie żal trochę, że to wszystko komputerowe, nie czuć "ręcznej roboty", indywidualnego dotyku, który dodaje ilustracjom tyle subtelności. Choć komputer to tylko narzędzie, mam wrażenie, że w przypadku książki, renderowana elektronicznie marionetka Alicji, ujmuje coś jej postaci. Dużo większe przekonanie budzi we mnie "wyrażanie siebie", jakie uprawia Zdenko Bašić w animacji (przykład poniżej).

Guliver (2009) Trailer

Żal mi trochę braku klasycznej techniki w "Alicji" wg Zdenko Bašića. Patrząc na jego projekty kostiumów dla teatru, myślę, że to żal uzasadniony...

Butterfly, Zdenko Bašić

"Alicję w Krainie Czarów" wypada znać (nie tylko dziewczynom, to dobry wzorzec dla wszelkich "nie-grzecznych"!) - zwłaszcza jeśli w domu mieszka z Wami wielbiciel purnonsensowych dowcipów, historyjek postawionych na głowie i tyrad doprowadzających realność do kryzysów tożsamości. "Alicja" opowiedziana przez Bogumiłę Kaniewską jest jednak skubnięciem tylko apetycznego ciastka z napisem "Zjedz mnie". Aromatyczny zapach roztaczają wizje Zdenko Bašića. Wszystko to jednak rodzi apetyt na więcej. Ja mam duże potrzeby ;).

Dziękuję wydawnictwu Wilga za udostępnienie książki

"Alicja w krainie czarów" opowiedziała Bogumiła Kaniewska, il. Zdenko Bašić. Wydawnictwo Wilga, 2011.

Zaklęcie na "w"

2011-08-17T01:39:00.000-07:00

- Jak to? Przecież mówiłeś, że czarni są źle, a biali dobrzy! Wszystko ci się pomieszało! - powiecie pewnie.

Nie. Nic mi się nie pomieszało. (...) To wina wojny. Dopiero teraz zrozumiałem, czym ona naprawdę jest. To nie jest zaklęcie, które wysysa ze świata kolory. Wojna to zaklęcie, które powoduje, że przestajemy widzieć kolory.

Zaklęcie na "w" Michała Rusinka. Trzecia z serii "wojennych" opowieści, wydana w koedycji wydawnictwa Literatura i Muzeum Powstania Warszawskiego. Bez pretensji do wielkiej opowieści o głodzie, okrucieństwie gestapowców i dobrych Polakach. Z przemilczanymi tematami (znowu), ale to chyba (?) prawo serii, która oparta jest na historiach autentycznych postaci (pisałam wcześniej o "Czy wojna jest dla dziewczyn?").

Michał Rusinek opowiedział historię opartą na wspomnieniach Włodzimierza Dusiewicza. Uniknął jednak pułapki opisywania losów konkretnej jednostki (taki charakter ma "Asiunia" Joanny Papuzińskiej, która opisuje swoje wojenne losy). Zaklęcie na "w" to parabola - metaforyczna opowieść o Czarnych i Białych Panach, Dobru i Złu, i o pułapce łatwych podziałów, które bezwiednie podsuwają reguły wojny. Czyni to z książki Michała Rusinka metaforę większości konfliktów - zbrojnych, narodowych czy całkiem lokalnych. A historia 9-letniego Włodka zaczerpnięta z II wojny światowej jest swoistą przypowieścią - próbą naiwnie dziecięcego (ale unikającego oczywistości) zrozumienia okrutnego świata.

il. ze strony ryms.pl

Sześciolatek i czterolatka pochłaniają każdą książkę z tej serii, wracając do nich kilkukrotnie. Zaklęcie na "w" wydaje mi się być z nich najistotniejszą i najbardziej uniwersalną. Napisana potocznym językiem, momentami naiwna, ale bliska dzisiejszym kilkulatkom narracja niedoszłego trzecioklasisty dotyka realiów II wojny światowej (żelazko na duszę, Szare Szeregi i konspiracja, zesłanie na roboty przymusowe siostry Włodka). Michał Rusinek wykorzystał je jednak do stworzenia przypowieści o dziecku próbującym zrozumieć reguły wojny, próbującym się odnaleźć w świecie, który przestał być bezpieczny i znany, próbującym mieć swój udział w starciu metaforycznych Czarnych i Białych Panów. I co zaskakujące - to dziecko odkrywa nieoczywistości wojny - okazuje się, że oprócz tego jasnego podziału dobrzy - źli, po każdej ze stron są ludzie i różne "odcienie szarości". To dziecko próbuje zrozumieć mechanizm wojny, niejako odrywając go od historycznych realiów - próbuje dotknąć istoty Zła.

Brzmi bardzo poważnie jak na lekturę dla przedszkolaków (i nie tylko dla nich)?

Moje dzieci często pytają o wojnę. Czasami mają problem ze zrozumieniem (karmione patriotycznymi opowieściami, niezależnymi ode mnie) kto jest naszym wrogiem? Czasem przyglądamy się na placu zabaw starszym chłopakom wyposażonym w militarne zabawki (i karmionych zapewne krwawymi grami komputerowymi), czasem słyszymy wiadomości ze świata informującego o zbrojnych konfliktach, widzimy zdjęcia w tygodnikach.

Zaklęcie na "w" wydaje się w tym kontekście tym cenniejszą próbą odsłonięcia mechanizmów wojny - każdego konfliktu, w którym stawką jest życie ludzi. Bo chyba szacunku dla niego trzeba dzieci nauczyć. Bez zadęcia, bogoojczyźnianych zaklęć, martyrologii, prostych podziałów dobrzy - źli.

il. ze strony ryms.pl

Zaklęcie na "w" przypomina mi Wrońca Dukaja - książki te mają to, co czego tak brak lekcjom historii w szkole. Pokazania, że historia nie jest martwym zestawieniem dat i faktów, ale żywą materią tkaną z losów konkretnych ludzi. Warto z niej wyciągać wnioski, szukać reguł i uniwersalnych prawd, które powinny budować człowieczeństwo.

Wyszło patetycznie. Choć Zaklęcie na "w" dalekie jest od takiej konwencji - świetne napisane, prostym, potocznym językiem, nie uciekające od humoru, szukające uniwersalnych prawideł. Współgrają z tym ilustracje Joanny Rusinek - sugestywne akwarele, pełne subtelnych odwołań do symboliki kolorów, dalekie od dosłowności i realiów historycznych, momentami oniryczne, z wplątanymi w obraz cytatami z tekstu (nie wiem na ile to pomysł ilustratorki, a na ile kwestia składu książki i opracowania graficznego - brak autora). Świetne figury dzieci, ich relacja do monumentalnego świata dorosłych i Czarnych Panów.

Na szczęście wojna się skończyła. Do świata wróciły kolory, to znaczy zaczęliśmy je widzieć i cieszyć się nimi. Nie musiałem już chodzić z wielkim klaserem, nie musiałem rozwozić zaproszeń na dziecinnym rowerku. Zresztą, już z niego wyrosłem.

Dziękuję wydawnictwu Literatura za udostępnienie książki.

Zaklęcie na "w, Michał Rusinek, il. Joanna Rusinek. Muzeum Powstania Warszawskiego, Wydawnictwo Literatura, Łódź 2010.

Z Pragi - Pavel Čech

2011-08-16T04:04:00.000-07:00

Czeska Praga o tej porze roku przytłacza. Uciekając z zatłoczonych "traktów turystycznych" odwiedzałam księgarnie. One jednak z reguły nie przytłaczały i nie zatrzymywały mnie na dłużej. Aby trafić na księgarnię oferującą coś więcej niż masowy produkt, dostępny w większości zakątków świata czy "Krecika" dostępnego w kilku językach, trzeba zboczyć i zdać się na nieprzewidywalność uliczek. To zresztą najlepszy sposób na poznanie tego, co najciekawsze.

W jednej z małych księgarenek kupiłam książkę, która najbardziej przypominać mi będzie Pragę: Pavel Čech i jego ostatni "komiks" bez słów - „Dědečkové". Pavel Čech to wprawdzie mieszkaniec Brna i do niedawna zawodowy strażak, ale jego książki - zwłaszcza komiksy - mają w sobie coś, co jest dla mnie esencją Pragi (niezależnie od tego, jak wygląda ona latem...). Groteska wymieszana z absurdalnym, rozbrajającym poczuciem humoru. Mroczne i lekko brudne zaułki z dużym "baśniowym" potencjałem. Tutaj może wydarzyć się wiele...

il. ze strony http://www.albatrosmedia.cz

„Dědečkové“ to dziewięć historii, opowiedzianych bez słów - dla teraźniejszych, już nieobecnych i tych przyszłych "dziadków". Starość w roli głównej. Brzydka, chropowata, przygarbiona, z mozołem wspinająca się po drabinie. Dowcipna, nadal pełna fantazji i chęci, łobuzerskiego uśmiechu, marzeń i nieoczekiwanego "drugiego dna". Znacząca jest okładka: figura trzech starych mężczyzn, z kluczami na szyi (otwierają różne drzwi i znaczenia), a w tle - wspomnienie: trzech małych chłopców. Sporo tutaj też innych symboli (księga - kronika, lampa - ogarek, stół). Całą książkę czyta się tropiąc różne ślady, wędrując po najdziwniejszych zakamarkach dość mrocznego miasta (momentami rozpoznaję Pragę, ale czy ona zawsze jest w tle?). Dużo tutaj zaskakujących zwrotów i niespodzianek, trochę historii ("Knoflik" i wątek wielkich nieobecnych Pragi - czeskich Żydów).

"Biograf" (Kino) - świetna, dowcipnie przewrotna opowieść o starszym panu odwiedzającym kino Lucerna (latarnia), zafascynowanym filmem i wracającym tramwajem linii 7 "Eden" do domu. Drobne szczegóły i epizody w drodze powrotnej układają się w znaczącą całość - straszy pan okazuje się Bogiem Stwórcą, odwieszającym swoją aureolę na gwoździu, tuż przed wejściem do Raju i po powrocie opowiadającym zwierzętom fantastyczne historie, np. o stworzeniu człowieka...

„Dědečkové“ to nie tylko opowieść o starości, ale o marzeniach i ich sile (ważny tutaj motyw czytania :), z fantastycznym, wieloznacznym, ale i optymistycznym akcentem, zamykającym książkę. Ostatnia opowieść "Prani" (Życzenie/Pragnienie) to opowieść drogi - przez miasto pełne tajemnych zaułków, starca prowadzi tajemnicza biała strzałka. Droga pełna przeszkód wydaje się nie mieć końca, aż do wielkiego finału. Przed staruszkiem wyłania się sklep "Obchod Tajnych Prani" (sklep tajemnych/tajemniczych życzeń/pragnień?). Kim będzie, kiedy z niego wyjdzie?

„Dědečkové“ Pavla Čecha przypomina mi trochę obrazową wersję Bruno Schulza dla dzieci (i nie tylko!), okraszoną łobuzerskim zmrużeniem oka. Kilka nowel obrazkowych (komiks, choć nazwa może być dla niektórych myląca), "poważny" temat i trudna sztuka dowcipnego dystansu...

Pavel Čech opowiadając o sobie mówi, że uwielbia zarośnięty ogród, zardzewiałe klucze, popękane mury, lasy, wędrowanie, stare filmy, Indian, strzały i książki Michala Ajvaza (czeski pisarz, porównywany do Borgesa, a w Polsce do Schulza). I wydaje mi się, że wszystko to można znaleźć z naszej książce przywiezionej z Pragi. Delektuje się nią sześciolatek, wnioski pewnie wypłyną za jakiś czas.

W 2010 Pavel Čech zdobył nagrodę Muriel za najlepszy czeski komiks roku "Tajemství ostrova za prkennou ohradou", więcej jego prac można zobaczyć tutaj. Dwie nowele z tomu „Dědečkové“ są do pobrania na stronie wydawnictwa Albatros.

„Dědečkové“ Pavel Čech. Wydawnictwo Albatros, 2011.

Pinokio w drodze

2011-08-03T12:02:00.000-07:00

Mniej książkowo, ale nadal "w temacie" - Do 12 sierpnia wystawa scenografii z kilku przedstawień Teatru Pinokio. Wystawę można obejrzeć w Skansenie Łódzkiej Architektury Drewnianej (Muzeum Włókiennictwa w Łodzi) - w Willi Letniskowej.
„Pinokio w drodze”, w bardzo klimatycznym miejscu. Warto zobaczyć!

W Teatrze Pinokio widzieliśmy prawie wszystkie spektakle, więc możliwość "pomacania" kostiumów, lalek, rekwizytów zrobiła dzieciom frajdę. I była Dorotka. Nasza faworytka (ach te cudne zaczarowane trzewiczki - w tej roli brokatowe kalosze:) "Czarnoksiężnik ze Szmaragdowego Grodu" to jedna z naszych ulubionych lektur. Spektakl w Teatrze Pinokio - "Czarnoksiężnik Oz" - wzbudził w nas uwielbienie (pewnie zobaczymy go jeszcze nie raz).

Ogromne wrażenie zrobiła na nas ascetyczna scenografia - tło dla sugestywnych pomysłów na kluczowe momenty w opowieści o magicznej podróży Dorotki. Strach na wróble z reklamówkami z Lidla, pole makowe, czarownice (różnej wysokości - symbolicznie i dosłownie) i ich asysta, muzyka. Cała sfera oszczędnej symboliki pozostawiająca dużo miejsca na własną, prywatną interpretację baśni Bauma.

Fot. z wystawy - stroje trzech czarownic, "białą" grała aktorka na kolanach (dosłownie), różową - na szczudłach.

Kilka rzeczy można zobaczyć powyżej, w trailerze przedstawienia. "Czarnoksiężnik Oz" do zobaczenia koniecznie w Pinokiu. Lektura baśni Bauma (pierwszej części i kolejnych z tych przetłumaczonych na jęz. polski) obowiązkowa.

Na wystawie "Pinokio w drodze" jedną z pierwszych scenografii i lalek są te z "Królowej Śniegu". Spektakl ten silnie wydobywa to, co ukryte w tekście. Zło, demoniczna atmosfera, fragmenty lustra podsuwane widzom - mocny początek uwspółcześnionej baśni. Gerda podróżuje samochodem (wprawdzie retro, ale jednak), a Królowa Śniegu nie pokazuje swojego oblicza (nie ma oszronionych sani, białej sukni) - jest głos i metry wibrującego materiału, docierające aż po widownię. Świetny, sugestywny, choć nierówny spektakl.

Z bardziej tradycyjnych, jeśli chodzi o wykorzystane techniki i środki, pokazanych na wystawie: "Jaś i Małgosia" ze "słodką" scenografią - wszystko zbudowne jest z ciastek, ciasteczek, słodyczy i wypieków różnego rodzaju. Zawieruszył się nawet i hod-dog :)

"Konik Garbusek" - bardzo klimatyczny, przepiękny i... tradycyjny spektakl. Niestety na wystawie nie widać tego, co w dużym stopniu buduje klimat tego przedstawienia - pomysłów na animację lalek (lalka Cara siedzi na ramionach aktora, Cud Dziewczyna jest animowana przez trzy aktorki, zjawiskowy Żar-Ptak, Wieloryb...).

Wystawę kończy "Czerwony Kapturek" - bardzo, bardzo nietypowy. Niestety, nie dane nam było obejrzeć go, bo widzom poniżej 7 roku życia wstęp był wzbroniony ;) Z tego co wiem to raczej niegrzeczna, nietypowa i kontrowersyjna interpretacja "Czerwonego Kapturka", którego akcja rozgrywa się w barze "U wujcia Wilka"

To zdjęcie z wystawy (można się m.in. przekonać jak z bliska wyglądają "potrawy" serwowane przez Wilka), a poniżej - zdjęcia ze spektaklu.

fot. ze strony Teatru Pinokio

W ramach "Pinokio w drodze" zobaczyć jeszcze można lalki i scenografię z "Białych baloników" (chcemy zobaczyć! Reżyseria Agata Biziuk) i "Moje - nie moje" (o którym już pisałam wcześniej).

Dużo czasu spędziliśmy w "piaskownicy" (vel "kukiełkownicy) - po przejściu wystawy z oprowadzającą i opowiadającą Panią można pobawić się gotowymi kukiełkami i zrobić własną - twórczo potraktować szablon albo dać się ponieść fantazji.

Wprawdzie z wystawy trudno nam było wyjść, ale warto przy okazji odwiedzić Skansen. Przeniesiono tam oryginalne domy tkaczy z Łodzi, a nawet jeden budynek ze Zgierza. Warto na dłużej zatrzymać się w Domu Papiernika - nas wciągnęło czerpanie papieru i przewodnik - podobno najmłodszy wolontariusz: 8-letni Kamil, który wiele wie o metodach wytwarzania papieru, maszynach introligatorskich i wszystkim co kryją zakamarki urokliwego warsztatu. Niestety, padły nam baterie w aparacie, a skansen wyglądał dziś zjawiskowo. Więcej: na stronie Muzeum.

"Pinokio w drodze”. XIII wystawa plastyki teatralnej Teatru Lalki i Aktora PINOKIO

Skansen Łódzkiej Architektury Drewnianej Centralnego Muzeum Włókiennictwa w Łodzi - Willa Letniskowa, wejście od ulicy Milionowej.

Wystawa czynna od poniedziałku do piątku w godz. 10.00-14.00, do 12 sierpnia.

Informacje oraz zapisy indywidualne i grupowe pod numerem telefonu: 781 699 990

Wstęp 5 zł.

Ryms 14

2011-08-03T02:47:00.000-07:00

W nowym "Rymsie" sporo o wolności. I o ograniczeniach, także w kontekście niepełnosprawności (przegląd książek wybranych przez Anetę Bohaczewską-Petrynę)

Garść informacji o zmianie postawy mentorskiej w twórczości dla dzieci. Ewolucja zaczęła się jakiś czas i jeszcze nie zakończyła: dydaktyzm a literatura dla dzieci (Agnieszka Kruszyńska, Czy to koniec strofującej dzieci Mary Poppins?). Chętnie napisałabym "rewolucja", ale wciąż pokutuje przeświadczenie, że bez "pouczania" nie ma książki dla najmłodszego czytelnika. Zmiana następuje powoli i w niektórych środowiskach opornie.

Hanna Diduszko opowiada o wybranych nowościach w kontekście problemu wolności.

Nieco odstręczająco działają na mnie tytuły, sugerujące uniwersalne recepty: Jak wychować zdolne dziecko? (Justyna Święcicka). Pomimo dobrych intencji, nieco martwią mnie rady podsuwać dziecku zabawki zmuszające do myślenia (czy dziecko naprawdę trzeba do tego zmuszać?). Propozycje jednak jak najbardziej słuszne, ja w mojej hierarchii stawiam na to, co pojawiło się między wierszami: podążanie za dzieckiem. I wolność.

Z nowego "Rymsa" urzekła mnie rozmowa Andrzeja Franaszka w własną córką: 9-letnią Tusią. Dysputa wielce pouczająca o dorosłych i tygrysach.A ściśle rzecz ujmując: o nieumiejętności dostrzegania tygrysa w codziennym życiu. W tle: "Calvin i Hobbes" - kochany i uwielbiony przez nas komiks (seria) Billa Watersona. Bezlitosny dla dorosłych ;) Gorąco polecam!

A na koniec - rodzynek. "Haunted House". Pop-up Jana Pieńkowskiego, o którym (i o książce, i o autorze) zajmująco opowiada Monika Obuchow. "Nawiedzony dom" robi w naszym domu furorę od ponad roku, choć (wtedy) niespełna 3-latka potrzebowała czasu, żeby oswoić się z dreszczykiem grozy, który wywołuje ta książka. Książkę pokochały przedszkolaki (zwłaszcza płci męskiej), niestety u nas to raczej dobro niedostępne.

Za to "Ryms" przystępny. Cena: 9,50 pln (w tym 5% VAT).

Po co dzieciom kryminały?

2011-07-31T04:49:00.000-07:00

Tak, tytuł ma być prowokacją. Rynek książek dla dzieci nie narzeka na ilość książek detektywistycznych i różnej maści kryminałów. Wśród nich - jedna z najbardziej znanych seria Zakamarków - Biuro detektywistyczne Lassego i Mai. Co przyciąga do nich dzieci?

Jak na razie w Polsce ukazało się 12 części z całej detektywistycznej serii Martina Widmarka. W Szwecji kolejne części przygód Lassego i Mai nie schodzą z list bestsellerów. Swego czasu zastanawiano się nad fenomenem skandynawskich kryminałów dla dorosłych (zwłaszcza po polskim debiucie trylogii Stiega Larssona), pominięto jednak sprawę tego rodzajów książek dla dzieci.

Do niedawna funkcjonowało pojęcie literatury popularnej, do której zaliczano kryminał. Choć wydaje mi się, że termin "literatura popularna" stracił nieco rację bytu (skoro najpopularniejsze są teraz poradniki), zastąpił on określenia zdecydowanie mniej neutralne: literaturę brukową, trywialną, jarmarczną, straganową...itp.

Czy ktoś jeszcze odważyłby się na zamieszczenie ankiety z pytaniem typu "Czy nie uważasz, że tego rodzaju lektura jest niegodną kulturalnego czytelnika?" (autentyczne pytanie z ankiety w jednym z czasopism, wydawanych po II wojnie światowej)?

Anatema rzucona na kryminał należy już dawno do przeszłości. Kryminał stał się gatunkiem dostępnym i najmłodszym odbiorcom. Zagadka i tajemnica, tempo narracji, fabuła trzymająca w napięciu, zmierzająca do zaskakującego rozwiązania - to schemat gwarantujący sukces. Dwie ostatnie książki z serii "Biuro detektywistyczne Lassego i Mai" w mniejszym ("Tajemnica zwierząt") lub większym stopniu ("Tajemnica meczu") wypełniają ten schemat.

Para bystrych bohaterów, mieszkańców małego miasteczka Valleby (każdy tom otwiera jego mapa z kluczowymi dla akcji lokalizacjami) wiodąc zwykłe życie uczniów szkoły podstawowej (jak zakładam). Fabuła jednak nie dotyczy tego, co wydarzyć może w szkole (to już momentami temat na horror ;) a codziennego życia w mieścinie, gdzie wszyscy się znają. W Valleby rozgrywane są coroczne mecze ("Tajemnica meczu") kończące się z reguły przegraną współbratymców Lassego i Mai. Jest sklep zoologiczny, nielubiany przez obrońców zwierząt ("Tajemnica zwierząt"). Są kilkuosobowe manifestacje, zgryźliwi sąsiedzi, eks-więzień automatycznie zaliczany do grona podejrzanych, mało kreatywny komisarz policji (sprzymierzeniec Lassego i Mai). W innych tomach pojawiają się także bardziej barwne postaci (jak na nasze warunki).

Charakterystyczne, karykaturalne czarno-białe ilustracje Heleny Willis dodają specyficznego uroku bohaterom (mój syn zdecydowanie odrzucił taki typ ilustracji: "brzydkie" i "niepasujące" według niego). Choć właściwie nie ma tu "bohaterów - herosów", jest przeciętność, równouprawnienie , tolerancja i przestępstwa na małą skalę. Lasse i Maia to zwykli (na oko) dziewięcio - dziesięciolatkowie, z chęcią uczący się na własnych błędach, dalecy od doskonałości - może z nimi utożsamiać się bez większych oporów czytelnik w wieku wczesnoszkolnym.

Przygody Lassego i Mai mają magnetyczną wręcz siłę przyciągania. Sześciolatek i zaprzyjaźniona ośmiolatka nie poszli spać, dopóki nie rozwiązali zagadki zaginionego pucharu ("Tajemnica meczu"). Dodatkowo, co podkreśla wydawnictwo, książka ułatwia samodzielne czytanie (duże litery, odstęp między wierszami). I ta trzymająca w napięciu fabuła! Niebyt obszerna objętościowa książka, sposób prowadzenia akcji jest dobrą zachętą do samodzielnego czytania. Ciekawość to dobry motor napędzający wyobraźnię, ale i chęć przebrnięcia przez książkę! Nie jest to recepta dla wszystkich nie-czytających dzieci (z założenia, z powodu trudności czy z niechęci), ale z tego co widzę gatunek mieszczący się w ramach tzw. "literatury popularnej" to dobry sposób zachęty do czytania. Podobno bez literatury popularnej nie ma literatury/kultury wysokiej, nawet przy współczesnym "postmodernistycznym" pomieszaniu pojęć.

Dzieci nie chcą czytać? A czy pracując nad techniką czytania są w stanie przebrnąć przez "Cudaczka Wyśmiewaczka" napisanego może i z wdziękiem, ale mocno archaicznym językiem?

Kryminał dawno przestał być gatunkiem wyklętym. Jeśli jest udany artystycznie (język! nawet jeśli to tłumaczenie), może czas go wprowadzić "na salony" lektur szkolnych - zwłaszcza wtedy, kiedy dziecko mozolnie doskonali technikę samodzielnego czytania?

Ciekawostka: Martin Widmark, autor "Biura detektywistycznego Lassego i Mai" jest nauczycielem. Uczy szwedzkiego imigrantów, pisze także materiały edukacyjne. Ciekawe dlaczego ważnym wątkiem w jego serii jest motyw tolerancji i szacunku dla różnorakiej odmienności...

Dziękuję wydawnictwu Zakamarki za udostępnienie książek.

"Tajemnica zwierząt", "Tajemnica meczu" Martin Widmark, il. Helena Willis, tłum. Barbara Gawryluk. Wydawnictwo Zakamarki, Poznań 2011.

"Zwierzaki cudaki"

2011-07-31T02:11:00.000-07:00

Dzięki tej książce można zabłysnąć w towarzystwie.

"Zwierzaki cudaki. Księga najdziwniejszych zwierząt świata" Bibi Dumon Tak to książka, która daleka jest od konwencji fikcji literackiej, ale czyta się ją jak najbardziej wciągającą powieść. Czy wiesz dlaczego altanik przyozdabia swoje gniazdo szklanym sztucznym okiem? A latimeria to żywa skamielina? Jakim poświęceniem wykazują się samce ośmiornicy koc i czarnej wdowy? Dlaczego 6-latek z zapałem uświadamia tatę jakie są zwyczaje rodzinne koników morskich?

"Zwierzaki cudaki" to nie pierwsza książka Bibi Dumon Tak o zwierzętach. Debiutowała książką o "królowej wsi" i symbolu dodającego kolorytu Holandii. "Księga krów" (!) bynajmniej nie jest poświęcona legendom. Rozpoczyna się od motywu ucieczki krowy z rzeźni (!) i opowiada o łączeniu się krów w pary, narodzinach cieląt, o tym jak powstaje mleko i jak wygląda koniec istnienia krowy. Odsłania nawet tajniki hodowli - łącznie z metodami zdobywania "super spermy". Książka Bibi Dumon Tak pokazuje, że krowy są nie tylko chore i "szalone", ale są też (przede wszystkim) żywymi istotami - ciepłymi i sympatycznymi (patrz fioletowa krowa) a pomimo to wędrującymi do rzeźni. Jak wytłumaczyć to dzieciom?

Autorka "Zwierzaków cudaków" potrafi opowiadać o zwierzętach. Ma w swoim dorobku nawet akcent polski ("Soldier bear") - jej pierwszą powieścią jest historia niedźwiedzia Wojtka, znana u nas z książki Łukasza Wierzbickiego "Dziadek i niedźwiedź".

Bibi Dumon Tak potrafi pisać o tajemnicach przyrody z pasją i humorem. Jej narracja w "Zwierzakach cudakach", złożona z krótkich not - anegdot o całkiem zwyczajnych i przedziwnych zwierzętach skrzy się od konkretnych informacji i dowcipu. Wisienką na torcie są stylizowane na drzeworyt ilustracje Fleur van der Weel, z powtarzającym się motywem "wydzieranki". I do tego ten papier! Szlachetność, elegancja i duże pole do popisu dla kilkuletniego czytelnika.

"Zwierzaki cudaki" to czterdzieści opowieści o zwyczajach ożywionej części świata przyrody. Czterdzieści różnych zwierząt z pojawiającymi się tu i ówdzie nawiązaniami, notami i dodatkowymi komentarzami. Bibi Dumon Tak kreśli obraz świata fascynującego, pełnego dziwów i zadziwiającej wprost fantazji. Między wierszami buduje wrażliwość na naturę i obala hegemonię człowieka na polu "najdoskonalsze życiowe rozwiązania".

Sporo w tej książce informacji o sposobach rozmnażania - a może to dorosłemu "wszytko się kojarzy"? Moje dzieci podeszły do tematu neutralnie traktując każdy wątek, momentami się dopytując i żądając dodatkowych wyjaśnień. "Zwierzaki cudaki" w pasjonujący i naukowy sposób (tłumaczenie konsultowano merytorycznie!) odkrywają tajemnice przyrody, jednocześnie pokazując, że natura ma płeć. Co więcej - posiadanie takiej a innej płci nie jest związane ze stałym schematem ról: samice rodzą i wychowują dzieci, podczas gdy samce zdobywają pożywienie. Sporo tu ciekawostek obalających teorię o patriarchalnym porządku świata.

"Zwierzaki cudaki" to fascynująca podróż i pokazanie (nie tylko) dziecku świata pełnego dziwów. Zachęta do badania. Odkrywania. Poznawania. Szacunku. Świat bez monopolu na "jedyne słuszne rozwiązania".

Całości dopełniają ilustracje Fleur van der Weel - oszczędne, czarno-białe, a nawet momentami bardziej czarne niż białe. Nie zamykają świetnie napisanych, iskrzących się opowieści Bibi Dumon Tak w dosłowności. Zostawiają duży margines swobody. Charakterystyczne w swej prostocie, równie dowcipne, dodają swoje spojrzenie na to, co o zwyczajach zwierząt pisze autorka. Wydają się być próbą uchwycenia kwintesencji gatunku - lekko, z gracją, z powtórzeniem "przewijającego się motywu" (tak jak w warstwie narracji - komentarzy i "dodatków). Samodzielnie grafiki to małe dzieła sztuki, są nie tylko częścią książki. Razem ze świetnie napisanym tekstem tworzą coś więcej niż sumę elementów.

"Zwierzaki cudaki" Bibi Dumon Tak, il.Fleur van der Weel, tłum. Jadwiga Jędryas. Wydawnictwo Dwie Siostry, Warszawa 2011.

"Podwodny świat"

2011-07-30T02:28:00.000-07:00

Człowiek - ryba nie chce wyjść z wanny. Człowiek - ryba po kilku godzinach na basenie/nad jeziorem ma głęboko odciśnięty ślad po okularach do nurkowania, ale z trudem przyjmuje propozycję wyjścia z wody. Człowiek - ryba lat 6 czyta o Jacques'u Cousteau.

"Podwodny świat" w wersji anglojęzycznej ma wymowny tytuł "Manfish: A Story of Jacques Cousteau". Lecz książka Jennifer Berne, z ilustracjami Eric Puybaret to nie tylko krótka historia życia najsłynniejszego badacza głębin morskich.

Bąbelki powietrza
unoszące się pośród morskiej ciszy.
Srebrzyste koraliki
oddechu człowieka.
Głęboko, bardzo głęboko
w nieznanej, połyskującej krainie oceanu,
pełnej kołyszących się roślin i niesamowitych stworzeń.
Człowiek - ryba
płynąc, nurkując
w nieznane,
odkrywa podwodne światy,
których jeszcze nikt nigdy nie oglądał i nawet nie mógł przypuszczać, że istnieją.

Poetycki wstęp Jennifer Berne to wprowadzenie do opowieści o małym chłopcu z wielkimi marzeniami , wielką ciekawością świata i jeszcze większą fascynacją żywiołem wody.To wprowadzenie w piękno i fascynującą tajemnicę podwodnego świata. Z każdą kolejną stroną "Podwodnego świata" Jacques rośnie, ale nie opuszcza go jego ciekawość i marzenia - wytrwale dąży do ich spełnienia. Sprawdza realność i możliwość realizacji nawet najbardziej nieprawdopodobnych opowieści. Bada, testuje, konstruuje, podąża za swymi pragnieniami i pomysłami.

Odkrywa podwodny świat pełen cudów - rośliny i zwierzęta, jakich nigdy nie widział. Wymyśla sposób, aby utrwalić cuda podwodnego królestwa. Jednak jeden wdech to za mało, żeby badać tajemnicze głębiny. Wymyśla akwalung. Udało mu się. Stał się człowiekiem - rybą.

Książka Jennifer Berne wprawdzie nie wspomina o współtwórcy akwalungu, ale snując opowieść o dokonaniach Jacquesa Cousteau nie pomija jego przyjaciół. Towarzyszą mu w przebudowie łodzi Calypso, którą wspólnie wyruszą badać i filmować morskie otchłanie. Równie ważne jak nadzieje i marzenia, jest wytrwałość i przyjaciele.

"Podwodny świat" prostym językiem opowiada o fascynującym pięknie, które odkrywa bohater. Opowieści towarzyszą mieszczące się w realistycznej konwencji ilustracje Erica Puybaret znanego na rynku francuskim z dużo bardziej onirycznych prac. Jego rysunki częściej przypominają swą poetyką i perspektywą senne marzenia - więcej tutaj.

il z http://xaxor.com/drawings/27774-Illustrations-by-Eric-Puybaret.html

W "Podwodnym świecie" ilustracjami rządzi nieco inna konwencja. Spełniają one ważną rolę - równolegle z tekstem, wprowadzają w świat Jacquesa Cousteau. Kiedy historia dotyczy podróży do Chini fimowania chłopca łąwiącego gołymi rękami ryby, obraz zamknięty jest w ramy obiektywu kamery. Kiedy Cousteau testuje swoje pierwsze okulary pływackie - ilustracja podzielona jest na dwie części: w jednej widać bajecznie kolorowy świat głębin morskich, w drugiej - zaskakująco nijaki, zamglony obraz rozprzestrzeniającej się cywilizacji nad powierzchnią wody.

Opowieści o poznawaniu morskich głębin i schodzeniu coraz niżej towarzyszy także zmiana formatu - rozkładana strona, która pokazuje całe bogactwo świata otchłani. Kiedy historia dotyczy filmów kręconych przez Jacquesa Cousteau, ilustracja swą perspektywą wprowadza czytających w rolę widzów w sali kinowej. Wszystko to sprawia, że kilkulatek chłonący fascynację podwodny światem, dotkliwie odczuwa kolejny obraz - morskich otchłani naznaczonych postępującą cywilizacją.

Książka Jennifer Berne to nie tylko biografia Jacquesa Cousteau i zachęta do dzielenia jego fascynacji. Rytm fabuły i nastrój "Podwodnego świata" ma być impulsem o mocno ekologicznej wymowie. Taki też ton ma nota od autorki. Ale jest coś jeszcze, równie ważnego jak ratowanie planety: dziecięca radość z jaką Cousteau kochał życie, jego niewyczerpana ciekawość i wytrwałość w poznawaniu świata.

Dokądkolwiek pojechał i cokolwiek badał miał jeden cel "Il faut aller voir", co w wolnym przekładzie oznacza "Musimy pójść i sami zobaczyć". Sądzę, iż jest to wspaniały sposób na rozpoczęcie czegokolwiek.

"Podwodny świat" Jennifer Berne, il.Eric Puybaret, tłum.Karolina Krawczyk. Wydawnictwo mam, Warszawa 2010.